Thales Goalkeeper CIWS


Door: Jaime Karremann
Laatst aangepast: 22-11-2016


De Thales Goalkeeper is een zogenaamd close-in weaponsystem (CIWS), ofwel een wapensysteem dat inkomende raketten, vliegtuigen, etc die door alle lagen van de verdediging zijn gedrongen, moet uitschakelen. Een CIWS is dus één van de laatste verdedigingsmiddelen van een marineschip. Goalkeeper is volledig automatisch en heeft een bereik van ongeveer twee kilometer.

Goalkeeper
Thales Goalkeeper (Foto: Koninklijke Marine)

Het systeem bestaat uit de Gatling gun van het Amerikaanse General Dynamics met 7 lopen, een zoekradar en belichtingsradar en een -voor die tijd- geavanceerd softwarepakket ontwikkeld door Holland Signaal (nu Thales Nederland). Goalkeeper vuurt met een snelheid van 4200 schoten per minuut "een muur van staal" af op het inkomende doel. Bovendien kan het systeem een aanval door maximaal acht subsone raketten tegelijk pareren.



Munitie
De Goalkeeper maakt gebruik van Missile Piercing Discarding Sabot (MPDS) munitie dat oorspronkelijk door NWM De Kruithoorn in Den Bosch werd ontwikkeld. Tegenwoordig maakt Rheinmetall de patronen in Zwitserland.

De patronen hebben een kaliber van 30 milimeter en bevatten wolraam. Dit type staal is zeer hard en heeft een zeer hoge smeltgrens. Het is speciaal gekozen om de oorlogskop van een inkomende raket te kunnen doorboren.

Nieuwe dreiging
Gedurende de jaren '60 werden marines geconfronteerd met de dreiging van de geleide wapens tegen schepen, de zogenaamde Anti Ship Missile (ASM). Waar schepen eerder vanuit de lucht aangevallen konden worden door vliegtuigen die hun bommen afwierpen of ongeleide raketten op de schepen konden afvuren, was de ASM een geheel nieuwe en zeer gevaarlijke dreiging.

Het tot zinken brengen van het Isreaëlische marineschip Eilat in 1967 bracht een grote schok teweeg in internationale marinekringen. Toen HMS Sheffield in 1982 kansloos bleek tegen een Exocet werd de nood om een CIWS alleen maar hoger.


Film van Holland Signaal en GE over de Goalkeeper, hier aan boord van het Britse vliegkampschip HMS Invincible.

De basis voor latere volgradars
In 1966 mocht Hollandse Signaalapparaten (SIGNAAL) samen met Oerlikon, Contraves en Albiswerke een nieuw prototype wapensysteem demonstreren voor de toekomstige gemechaniseerde luchtdoelartillerie (MechLua) van de Koninklike Landmacht. De vier bedrijven ontwikkelden een wapen dat was ingebouwd in een Leopard rupsvoertuig. De zoek- en volgradar, de vuurleiding en het wapen waren geïntegreerd. Signaal bouwde een unieke zoekradar met een radarstraal van 3cm in diameter. Na de succesvolle proef, gaf de landmacht opdracht tot de bouw van twee prototypen. Signaal leverde naast de zoekradar ook de 3cm X-band monopulse volgradars.

De tests in 1970 en 1971 verliepen gunstig, maar de volgradar van Signaal bleek last te hebben van een spiegeleffect, waarbij laagvliegende doelen dubbel werden gezien; één keer op ware hoogte en één keer onder de horizon. Signaal bedacht en bouwde razendsnel een oplossing: een 8mm volgradar in de 3cm volgradar. De kleinere bundel volgde heel precies het doel in de grotere bundel. Het spiegeleffect was verdwenen en de combinatie van radars werd de basis voor latere volgradars.

Phalanx
Ondertussen was men in Amerika begonnen aan de ontwikkeling van een CIWS voor marineschepen. Het systeem, wat later de Phalanx zou worden, was een autonoom en automatisch kanonsysteem dat zowel radar als snelvuurkanon integreerde. Als kanon werd de 20mm Vulcan Gatling gun gebruikt; meerdere lopen die om beurten schieten waardoor een zeer hoge vuursnelheid van 6000 schoten per minuut gehaald kon worden. General Dynamics kreeg in 1969 opdracht om de Phalanx te bouwen.

Binnen de NAVO was grote behoefte aan een dergelijk systeem en ook de marine was geïnteresseerd. Phalanx voldeed echter niet aan de eisen van de Nederlandse marine. De KM was er namelijk door de tests van Signaal met de 3cm/ 8mm radars van overtuigd dat er in Nederland een systeem gebouwd kon worden met betere volgradars dan op de Phalanx. En die betere volgradar was van groot belang bij laag vliegende doelen zoals Exocet.

AJAX
In 1972 liet de marine daarom tests uitvoeren vanaf een duintop bij Botgat. De MechLua radar moest vliegtuigen volgen die zeer laag boven zee vlogen. De tests bewezen de goede kwaliteiten van de volgradar van Signaal.

Een ander nadeel van Phalanx was het kleine kaliber. Volgens Nederlandse deskundigen moest het kaliber zwaarder zijn om effect te resorteren.

Toen uit tests in 1974 bleek dat het mogelijk was om een (zelf afgevuurde) stroom kogels te volgen en corrigeren, werd begonnen met de ontwikkeling van een Nederlands CIWS. De naam: AJAX.

Al snel sloten ook Canada en Duitsland zich aan.
Uit onderzoek bleek dat een hoge vuursnelheid essentieel was. Dat bleek AJAX niet te kunnen realiseren met de twee kanons. De maximale vuursnelheid van 1100 schoten per minuut was onvoldoende om supersone doelen uit te kunnen schakelen.

Het AJAX-project mislukte en dat was een grote tegenvaller voor de marine.

SEM-30
Het werk aan een CIWS stopte echter niet. Bij Holland Signaalapparaten, de defensielabotaria het Prins Maurits laboratorium, het LEOK en het Fysisch Laboratorium (alledrie tegenwoordig TNO) en de marine werd doorgestudeerd. De systemen die internationaal in ontwikkeling waren werden onderzocht en één van de belangrijkste conclusies was dat om schade aan het schip te voorkomen, moest het inkomende doel op korte afstand tot ontploffing worden gebracht.

Signaal ontwikkelde daarop de SEM-30 Goalkeeper, in samenwerking met de Emerson Electric Company en Mauser. Het wapen schoot met vier 30 mm mitrailleurs type F van Mauser, 30 mm GAU-8/A munitie van Emerson Electric Company. De vuursnelheid lag tussen de 3200 en 3600 schoten per minuut. Tests voor de marine leverden echter niet het gewenste resultaat op en ook voor de SEM-30 viel het doek.

Goalkeeper
In 1975 kwam er een oplossing uit Amerika. Tijdens de Farnborough Airshow in Groot-Brittannië toonde General Electric de EX-83. Het betrof een marine-versie van een het GAU-8/A wapen (ofwel een 30mm Gatling gun). Dit wapen was oorspronkelijk bedoeld voor het A10 vliegtuig.
De aanwezige medewerkers van Holland Signaal waren direct geïnteresseerd en raakten in contact met General Electric. De samenwerking begon en toen de Amerikanen er in waren geslaagd om de Gatling gun aan te passen aan de nauwkeurigheid van de radarvuurleiding van Signaal, werden afspraken gemaakt over een demonstratie. De demonstratie werd SHORTSTOP genoemd.

In november 1979 werd met behulp van een Flycatcher-systeem van de luchtmacht de samenwerking tussen de Gatling gun en de radars van Holland Signaal aangetoond. Dat gebeurde op de marinekazerne Erfprins in Den Helder. De marine was zeer onder de indruk. De vuursnelheid was ongekend hoog (4200 schoten per minuut), de spreiding van de kogels was minimaal, er werden veel treffers geboekt, het wapen bleek zeer betrouwbaar en het onderhoud was heel beperkt.

De marine koos ervoor om het project Goalkeeper door te zetten.

goalkeeper
Eind 1982 werd een proefversie van de Goalkeeper op een S-fregat in aanbouw geplaatst (helemaal rechts op de foto). Zie ook de veel grotere zoekradar van de Goalkeeper. Duidelijk een heel vroeg model. (Foto: Facebookpagina Zr.Ms. Evertsen)

Bestelling
In december 1980 werd het contract getekend voor de bouw van een prototype Goalkeeper, twee voorserie modellen van de radar/ vuurleiding, een exemplaar van de wapenopstelling en software.

Vergeleken met eerdere projecten zoals AJAX waren de eisen veel hoger, maar de prestaties waren ook veel beter. De prijs van het nieuwe systeem ging daardoor ook omhoog.

Voor het protorype naar de marine kwam werd in 1983 het voor een internationaal gezelschap gedemonstreerd in Amerika. Daar was men zeer onder de indruk.

Het prototype van de Goalkeeper werd op 9 januari 1984 geplaatst op Marinekazerne Erfprins. Tot juli 1984 werd er het geëvalueerd. Het prototype van de Goalkeeper werd van augustus 1984 tot oktober 1985 op zee aan boord van Hr.Ms. Callenburg aan de tand gevoeld.

Het systeem werd getest in storende omgevingen (regen, hagel, zee, dicht bij de kust, jamming en vogels) getest. De Goalkeeper werd getest met diverse type helikopters, F104 en F16 jachtvliegtuigen voor het nabootsen van meerdere laagvliegende doelen, TOW anti-tankraketten, gesleepte drones en 8-inch houwitserprojectielen voor het nabootsen van supersone doelen.

De resultaten waren erg goed. Die van de volgradar zelfs beter dan verwacht.

In 1985 bestelde de Koninklijke Marine 10 Goalkeepers, plus een extra Gatling gun waarmee het reeds bestaande systeem op Erfprins gecomplementeerd kon worden en een voorraad munitie. Totaalprijs: 367 miljoen gulden (incl. 6 miljoen voor de munitie).
Een jaar later werd nog een bestelling gedaan door Staatssecretaris van Defensie J. Houweling. Toen betrof het 13 Goalkeepers voor 230 miljoen euro. De prijsverschillen werden verklaard door de gunstige dollarkoers.

Goalkeeper
In 1992 werd de Goalkeeper uitgebreid met de IRSCAN van Holland Signaal. Hier is een testopstelling te zien bij Marinekazerne Erfprins in Den Helder. De IRSCAN (infraroodcamera) bood de kans om de Goalkeeper ook te gebruiken tijdens radarstilte. (Foto: Koninklijke Marine)

In gebruik
Rond 1989 werden de Goalkeepers geleverd en geïnstalleerd op de schepen.

Toen tijdens Sail Amsterdam in augustus 1990 Hr.Ms. Witte de With en Hr.Ms. Pieter Florisz onverhoopt moesten vertrekken naar de Perzische Golf, na de aanval van Irak op Koeweit, stond de Goalkeeper volop in de aandacht. De Nederlandse pers was lovend over het wapensysteem, maar had wel kritiek op dat de patronenbanden met de hand moeten worden geladen en verwisseld. Goalkeeper-IRSCAN-1992

In totaal zijn er 63 Goalkeepers geleverd. Groot-Brittannië, Zuid-Korea, België, Peru en Portugal hebben Goalkeepers in gebruik (gehad). Nederland heeft er zestien in gebruik, deze worden gemoderniseerd, evenals de twee Belgische.

Goalkeeper doel
De Goalkeeper van Zr.Ms. De Zeven Provinciën vernietigt een drone. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

goalkeeper
De nieuwe Goalkeeper van Zr.Ms. Evertsen. Van de buitenkant is alleen aan de nieuwe camera boven de volgradar (schotel) te zien dat het om een aangepast wapen gaat. Bij de oudere Goalkeeper was de camera er naast geplaatst. (Foto: Facebookpagina Zr.Ms. Evertsen)

Modernisering
In 2016 had de eerste Goalkeeper het Upkeep programma doorlopen en werd eind juli 2016 aan boord van Zr.Ms. Evertsen geplaatst voor tests.

De aangepaste Goalkeeper beschikt nu over nieuwe kleuren- en infraroodcamera's, nieuw bedieningsconsole, nieuwe software en nieuwe computers. Hierdoor is de Goalkeeper makkelijker te bedienen en is het wapen door de grotere rekenkracht sneller en kan het nauwkeuriger berekenen waar de schoten geplaatst moeten worden. De Goalkeepers zijn mede door nieuwe algoritmen in staat om doelen sneller te detecteren, schoten beter te timen en sneller te veranderen van doel. Het gemoderniseerde systeem moet daardoor meerdere moderne inkomende raketten uit kunnen schakelen.

Behalve tegen raketten, moet de verbeterde oppvervlakte modus de schepen in staat om snelle speedboten aan te pakken, zo schreef Thales eerder. De operator zou nu de beschikking moeten hebben over een console met HD beeldscherm en joystick om oppervlaktedoelen aan te pakken.

Ook moet het nu mogelijk zijn om meerdere Goalkeepers op één schip samen te laten werken.

Dit systeem was door Thales gemoderniseerd, de andere worden door de marine zelf voorzien van een update. Helemaal vlekkeloos ging het project niet. Het werd door problemen met het updaten van de software door Thales een jaar later en zeker 7 ton duurder.

Volgens Paul Joosten, Projectofficier Geschut, bij de Directie Materieel Koninklijke Marine (DMKM, later opgegaan in Defensie Materieel Organisatie), wilde de Koninklijke Marine de Goalkeeper al veel eerder en veel uitgebreider moderniseren. Maar er werd flink bezuinigd op het project. "Ben hier in mijn tijd als PO Geschut bij DMKM/WCS/GEMU tussen 2001 en 2006 mee bezig geweest. Als alle modificatievoorstellen doorgevoerd hadden moeten worden voor de toen nog 23 GK's had daar 110 M€ voor gereserveerd moeten worden. Uiteindelijk was daar maar een fractie van beschikbaar dus het is wel een verbetering maar veel minder dan gehoopt," schreef hij in een reactie op het upkeep-nieuws in juli 2016.

Apple
Steve Jobs bij de introductie van een generatiegenoot van de Goalkeeper: Apple Macintosh. In 2016 kreeg de eerste Goalkeeper een update. Daar was het inmiddels tijd voor. (Foto: Apple, 1984)



Bronnen
- Esbach, V. en E. Ferwerda; Goalkeeper, het laatste redmiddel; Marineblad november 1988
- Goalkeeper geplaatst; De Telegraaf; 10 januari 1984
- Goalkeper voor marine; Alle Hens; oktober 1985
- HSA levert aan Marine tien goalkeeper-systemen; Nederlands dagblad; 12 oktober 1986
- Thales




Marineschepen.nl
Contact
Over deze site
Blijf op de hoogte via:
Twitter
Facebook
Flickr
Copyright
Alle rechten voorbehouden.

Sinds 13 augustus 2001



Menu
Dossiers

Gerelateerde artikelen
Eerste Goalkeeper gemoderniseerd
Goalkeeper krijgt update