Karel Doormanklasse fregatten (M-fregatten)


Laatst aangepast: 14-11-2016

Zr.Ms. Van Speijk (F828) en Zr.Ms. Van Amstel (F831) zijn de twee M-fregatten in Nederlandse dienst. Van de acht oorspronkelijke schepen zijn zes fregatten verkocht aan Portugal, Chili en BelgiŽ in verband met bezuinigingen. De OPV's van de Holland klasse gelden (deels) als vervangers.

Nieuwe mast Zr.Ms. Van Speijk
Zr.Ms. Van Speijk kreeg in 2012 als eerste M-fregat de nieuwe mast, waarmee het in april 2012 ging testen.(foto: @AdvdSande)

De M-fregatten zijn allround inzetbaar (vandaar de M van Multipurpose), maar hebben weldegelijk een specialisatie: onderzeebootbestrijding. Zij werden daarom uitgerust met een gesleepte sonar. Met de Anaconda DSBV-61 kon vele malen beter op onderzeeboten gejaagd worden dan met de vaste sonars die destijds beschikbaar waren. Deze sonar was namelijk passief; de sonar luistert naar geluiden, maar zendt zelf niets uit.



Begin 1976 werd door de Admiraleitsraad besloten dat voor vervanging van de Roofdierklasse fregatten stafeisen moesten worden opgesteld. Dat leidde tot het Noordzeefregat, een klein fregat maar groter dan de Roofdiertjes. Al snel bleek dat de marineleiding niets zag in een dergelijk fregat dat alleen op de Noordzee kon opereren. In februari 1979 verzond de Koninklijke Marine een briefing naar de staatssectretaris van een groter schip, M-fregat genaamd. Een goedkope en kleine versie van het S-fregat, maar wel geschikt voor operaties verder dan alleen op de Noordzee. Het ontwerp werd in de loop der jaren steeds aangepast, maar bestelling werd steeds uitgesteld. Begin jaren '80 gebeurde dat toch en de kiel van het eerste M-fregat (de Karel Doorman) werd in 1985 gelegd.

M-fregat
Gedurende de ontwerpfase veranderen schepen vaak vele malen. Hier is de ontwikkeling van het M-fregat fraai in beeld gebracht. Niet alleen groeide het ontwerp in de loop der tijd, er veranderde ook veel op gebied van sensoren, wapensystemen, roeren, vinnen, etc. (Bron: Marineblad januari 1986, pag. 16)

Kosten
De kosten van het M-fregat zijn meerdere keren gestegen. In 1983 werd een maximaal budget gereserveerd van 360 miljoen gulden per schip. Dat moest uiteindelijk worden bijgesteld naar 445 miljoen gulden. Toch bleven de 8 M-fregatten goedkoper dan vergelijkbare schepen in het buitenland, zowel qua aanschaf als onderhoud.

Van het M-fregat kwam 27% van de kosten via o.a. BTW en loonbelasting weer terug in de staatskas. Het merendeel van de andere kosten kwam in de Nederlandse economie terecht.

Sensoren en wapensystemen
De M-fregatten waren de eerste Nederlandse schepen met echte stealth-kenmerken en een systeem waarbij raketten verticaal gelanceerd worden (VLS). Binnen de Nederlandse marine en in het buitenland zijn de schepen vanwege hun betrouwbaarheid en vaareigenschappen erg populair. De soort bewapening en waterverplaatsing is vrij gebruikelijk voor fregatten van NAVO-landen: een kanon, raketten voor korte afstand luchtverdediging, torpedoís en kruisvluchtwapens tegen andere schepen.

Tegen aanvallen vanuit de lucht beschikken de schepen over de Nato SeaSparrow (NSS). Deze raket is al sinds de jaren '70 in gebruik bij de Koninklijke Marine op de GW en S-fregatten, maar bij de M-fregatten worden deze missiles verticaal gelanceerd. Inmiddels is de raket verouderd, de vervanging is de Evolved SeaSparrow Missile (ESSM), geÔnstalleerd op de LCF'en. De NSS van de M-fregatten is niet meer opgewassen tegen moderne kruisvluchtwapens.

De SMART-S Mk1 en de LW08 radars maken naast de sonars deel uit van het pakket van sensoren. Dit pakket is bovendien verbeterd. De Canadese firma Ultra Electronics zorgde voor nieuwe sonars. Als vervanger van de Anaconda passieve sonar werd de Low Frequency Active Passive Sonar (LFAPS) geÔnstalleerd op de twee M-fregatten. Dit is een zeer krachtige onderwatersensor die onderzeeboten op zeer grote afstanden kan detecteren en classificeren. De software voor de systemen wordt geleverd door TNO. Eind 2011 werd gestart aan het eerste systeem aan boord van Zr. Ms. Van Speijk.

Zr.Ms. Van Speijk
Zr.Ms. Van Speijk begin 2013 tijdens een storm op de Noordzee. (foto: @Jorislodewijk)

Behalve een nieuwe sonar hebben de schepen ook een nieuwe mast. In deze mast, die vergelijkbaar is met die op de OPV's, zijn de Thales Seastar en Thales Gatekeeper geÔnstalleerd. De Seastar is een active phased array radar die bestaat uit vier vaste platen op de mast. Met de radar kunnen kleine doelen zoals bootjes en periscopen worden opgespoord. De Gatekeeper is een electro-optisch surveillance en waarschuwingssysteem gebaseerd op infraroodcamera's en HD camera's. Ook hiermee kunnen kleine bootjes en mensen in het water snel en op grotere afstand gedetecteerd worden, maar ook beelden worden opgenomen en bestudeerd in HD kwaliteit 360 graden rondom het schip.
Op de mast is de SMART radar blijven staan en ook de STIRs mochten blijven.
Aan de batterij camera's is ook de Elbit DCoMPASS toegevoegd. Dit is een electro-optisch (infrarood) camerasysteem dat gebruikt wordt voor observatie, classificatie en om doelen aan te wijzen.

Ook de commando centrales van de schepen zijn vernieuwd. Deze zullen vergelijkbaar zijn met de centrales van de LCF'en.
Na de modernisering moeten de schepen nog minstens 10 jaar meekunnen.



Inzet
De schepen zijn met succes ingezet tijdens verschillende ernstoperaties in wateren van de Middellandse Zee tot de Perzische Golf en van de Noordzee tot de Atlantische Oceaan. Zo werd Hr.Ms. Van Galen in 2006 ingezet voor de kust van Libanon in het kader van de UNIFIL missie; een missie met verhoogde oorlogsdreiging. Een jaar eerder verleende Hr.Ms. Van Amstel hulp aan de door Orkaan Katrina getroffen gebieden in de Verenigde Staten. Ook hebben de schepen vaak als stationsschip in de West gejaagd op drugstransporten. Los van deze activiteiten in het lagere geweldsspectrum, zijn de oorspronkelijke taken van de schepen niet vergeten. De onderzeebootbestrijdingscapaciteit van de M-fregatten zijn namelijk belangrijker geworden voor de marine met het verdwijnen van de Orion maritieme patrouillevliegtuigen en de toename van moderne onderzeeboten wereldwijd, inclusief in operatiegebieden van de Nederlandse marine.

Op 1 april 2012 begon Hr.Ms. Van Amstel met haar missie tegen piraterij, in het kader van de EU-operatie "Atalanta". De Van Amstel draagt tot en met mei bij aan de strijd tegen piraten voor de kust van Oost-Afrika. De F831 is het eerste Nederlandse M-fregat dat meedoet aan de strijd tegen piraterij, LCF'en, LPD's en bevoorradingsschepen gingen de M-fregatten voor, die daarvoor vaker werden ingezet voor counter-drugsoperaties in de West.
Op 17 oktober 2012 schaakte Hr.Ms. Van Amstel zich aan de andere kant van de wereld en werd ingehaald als het nieuwe stationsschip in de West. Aan boord is een Belgische Alouette helikopter. Het marineschip behartigt in die functie de belangen van het Koninkrijk en voert bijvoorbeeld antidrugsoperaties en kustwachttaken uit. Ook wordt humanitaire hulp verleend bij rampen. Op 26 oktober onderschepte de Van Amstel 840 kilogram cocaÔne.

De vernieuwde Zr.Ms. Van Speijk verliet in mei 2013 Den Helder om deel te nemen aan de antipiraterijmissie Ocean Shield nabij SomaliŽ.

Op 10 augustus 2014 was het opnieuw de beurt aan de Van Speijk. Niet de Holland, maar de F828 ging naar het Somalisch Bassin omdat het aan de oostgrenzen van Europa "rommelde".

Zr.Ms. Van Amstel gaat als onderdeel van het NAVO-eskader SNMG2 mensensmokkel aanpakken in het oosten van de Middellandse Zee. Dat werd pas twee dagen na het vertrek van het schip, op 7 maart 2016, officiŽel bekend gemaakt.

Vanaf juni maakt het fregat deel uit van FRONTEX. Op 14 juni redde het schip tussen Egypte en LibiŽ 193 vluchtelingen.

Verkoop en vervanging
In de periode 2004-2009 moest de marine afstand doen van zes M-fregatten. Deze zijn verkocht aan Chili, Portugal en BelgiŽ.

De twee resterende schepen zouden in 2020 worden vervangen. Minister Hennis stelde in 2013 de vervanging van de fregatten echter met drie jaar uit. In de Memorie van Toelichting bij de Defensiebegroting voor 2016 maakte Hennis bekend dat de vervanging van de M-fregatten opnieuw werd uitgesteld. Vooralsnog is de exacte vertraging onbekend.


Foto's en films

NSS lancering
Zr.Ms. Van Speijk lanceert een Nato Sea Sparrow tijdens Northern Archer 2014. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Nato Sea Sparrow
Lancering van een Nato Sea Sparrow.(Foto: CAVDKM)

76 mm Oto Melara
76mm Oto Melara kanon op de Van Amstel.(Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Technische Centrale
Technische Centrale aan boord van een M-fregat.(Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Sanitair
Douche en wastafels.(Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Longroom
De longroom van een M-fregat. Hier eten en ontspannen de officieren. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Whalegang
De whalegang is de centrale gang aan boord van een marineschip. Deze loopt van voor tot achter door het schip. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Bureau Administratie
Er zijn natuurlijk ook kantoren aan boord van een M-fregat. Hier Bureau Administratie, het centrale punt voor personeelszaken aan boord, waar de salarissen worden verwerkt, geld voor buitenlandse havens wordt geregeld, etc. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)


M-fregatten in slecht weer.


Gamen aan boord van Hr.Ms. Van Amstel.


M-fregat tijdens ernstmissie in 2006.


Lancering Nato Seasparrow.


Hr.Ms. Tjerk Hiddes langszij USS Truman.

Naamsein Naam In dienst Uit dienst
F827 Karel Doorman 1991 2006 (BelgiŽ)
F828 Van Speijk 1995 -
F829 Willem van der Zaan 1991 2007 (BelgiŽ)
F830 Tjerk Hiddes 1993 2006 (Chili)
F831 Van Amstel 1993 -
F832 Abraham van der Hulst 1993 2004 (Chili)
F833 Van Nes 1994 2008 (Portugal)
F834 Van Galen 1994 2009 (Portugal)
Afmetingen 122 x 14,4 x 6,2
Max. waterverplaatsing 3300 ton
Max. snelheid 29 knopen
Bemanning 154
Voortstuwing 2x Rolls Royce SPEY 1A gasturbines
2x Stork Werkspoor diesels
Wapensystemen Raytheon RIM-7 Sea Sparrow VL
Boeing RGM-84 HARPOON
Oto Melara 76mm/62 COMPACT kanon
Thales Nederland SGE-1 Goalkeeper 30mm
2x 50 caliber Browning
MK 46 Mod 5 torpedo's
Sensoren SMART air search
LW-08 air/ surface search
Scout navigatie radar
Holland Signaal PHS-36 boegsonar
Anaconda DSBV-61A towed array sonar





Marineschepen.nl
Contact
Over deze site
Blijf op de hoogte via:
Twitter
Facebook
Flickr
Copyright
Alle rechten voorbehouden.

Sinds 13 augustus 2001



Menu
Nederlandse marineschepen
Belgische marineschepen
Marineschepen wereldwijd

Gerelateerde artikelen
Nieuwe fregatten
Leopold klasse
Bartolomeu Dias klasse

Van Speijk naar SomaliŽ
Van Speijk schiet
In Chileense dienst
De Zaan als piek
Hard en laag

Van Amstel schenkt geld
Van Amstel helpt VS
Zaan vangt drugs
Vaardag Hr.Ms. Van Amstel