Marine uniformen


Door: Jaime Karremann
Laatst aangepast: 03-03-2015


Iedereen weet dat het militair personeel van de marine in een uniform loopt. Maar het gebeurt regelmatig dat iemand van de marine aangezien wordt voor een brandweerman of van de plaatselijke drumband. En met carnaval lopen genoeg carnavalvierders in Love Boat pakken, die moeten doorgaan voor "echte" marine uniformen. Tijd voor duidelijkheid! Daarom laat Marineschepen.nl de uniformen de revue passeren. Matrozen en mariniers haal je dan ook nooit meer door elkaar.

officieel tenue matrozen
Tenue 6, het nette uniform, is anders voor mannen dan voor vrouwen. Ook zijn er verschillen tussen de rangen. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

De Koninklijke Marine kent veel verschillende uniformen. Welk uniform gedragen wordt hangt af van de werkzaamheden, rang, locatie, dienstgroep of korps en het jaargetijde. Daarnaast zijn verschillende varianten mogelijk (met of zonder trui/ baret, enz).



Op 1 maart 1672 verscheen voor het Nederlandse Staatsleger het eerste uniformvoorschrift. Voor de vloot waren er in eerste instantie alleen uniformen voor officieren. Voor de bemanning werd een uniform niet nodig geacht, omdat een schip optrad als eenheid en het herkenbaar was aan de vlaggen. De zeeofficieren droegen veelal bruine jassen, later werd dit vooral donkerblauw. Na de uniformbeschrijving van 1750 veranderde het marineuniform geleidelijk in het uniform zoals we dat nu kennen. Inmiddels zijn er uitgebreide omschrijvingen en regels omtrent het (dragen van het) uniform en is er een Uniformcommissie van de Koninklijke Marine die van tijd tot tijd bekijkt welke wijzigingen er moeten worden aangebracht.

tenue 6 vlag hijsen (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
De bemanning van een Nederlands marineschip in een buitenlandse haven tijdens de ceremonie vlag hijsen. Het personeel dat de wacht heeft en ingedeeld is voor deze ceremonie staat aangetreden in tenue 6. De officieren met witte handschoenen en sabel. Dit wordt alleen tijdens bijzondere gelegenheden gedragen. In tenue 6 mag ook in de trein, auto e.d. gereisd worden. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Er zijn eigenlijk 3 verschillende soorten uniformen: ťťn uniform voor dagelijkse werkzaamheden (boordtenue voor de vloot of gevechtspak voor het Korps Mariniers), een uniform voor werkzaamheden of andere gelegenheden waarbij men wat netter gekleed moet gaan (tenue 6) en ten slotte het ceremoniŽle tenue.
Tussen de keerkringen wordt het tropentenue gedragen (wit), ten noorden van de kreeftskeerkring en ten zuiden van de steenbokskeerkring wordt het Eurpese tenue gedragen (het donkerblauwe tenue). Hier wordt in de zomer het zomertenue van dit donkerblauwe tenue 6 gedragen: geen jas, geen stropdas en een overhemd met korte mouwen.

boordtenue marine (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Een matroos in boordtenue. Eén van de opvallende wijzigingen is de toevoeging van "Koninklijke Marine" op de schouder. Voorheen alleen voorbehouden aan de mariniers en in de Tweede Wereldoorlog had Nederlands marinepersoneel "Royal Neth. Navy" op de schouder staan (zoals per abuis te zien was in de film De Storm). (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Sinds april 2006 heeft de vloot een geheel nieuw tenue: het boordtenue (BT). Dit tenue kan aan uiteraard aan boord gedragen worden of bij werkzaamheden op de wal waarbij de kleding vuil of beschadigd kan worden. Dit tenue wordt in de praktijk echter ook op kantoor gedragen. Het uniform verving het nimmer populaire boord-kazernetenue (BKT), met lichtblauw overhemd en zwarte broek dat halverwege jaren '90 in gebruik werd genomen. Ook het khaki uniform voor de vloot is vervangen, hetgeen meer teleurstelling opleverde.
Het boordtenue is voor alle rangen hetzelfde. Er is ook geen verschil in de tenues voor mannen en vrouwen. Uiteraard is dit tenue alleen voor de vloot. Het tenue is geheel donkerblauw en bestaat uit een overhemd en broek. Als hoofddeksel wordt de baret gedragen en er is een nieuwe parka voor dit tenue.

Sinds 2011 moet het hemd van het boordtenue uit de broek worden gedragen, om zo een meer verkoelend effect te krijgen. De verzoeken kwamen van de werkvloer, maar na invoering bleek dat niet iedereen dit op de werkvloer een goed idee vond. Menig marineman/ -vrouw vond het hemd uit de broek "slonzig" overkomen en niet passen bij de marine.

tropentenue
Een matroos, korporaal, sergeant en een luitenant ter zee der tweede klasse oudste categorie. Het uniform van de matroos (geheel links) wijkt het meest af van de andere drie in beeld. De petten zijn niet op, maar zijn hetzelfde als bij tenue 6. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Bij het nette uniform zijn er wel meer verschillen. Matrozen hebben een heel ander net uniform dan onderofficieren en officieren. De eerste hebben de bekende matrozenmuts, met kraag. Terwijl (onder)officieren een pet hebben en een jasje wat meer overeenkomsten heeft met een colbert. Daarnaast zijn er natuurlijk verschillen (tussen onderofficieren en officieren, zelf tussen officieren onderling) vwb de pet en de plaats waar het dienstgroep/ korps onderscheidingsteken is geplaatst. De uniformen van mariniers verschillen uiteraard ook van de uniformen van de vloot. Dit is niet alleen het gevechtspak, maar ook het nette tenue (tenue 6) verschilt.

matroos uniform mannen
Het meest gebruikte uniform is het boordtenue. Dit uniform is voor dames en heren, en alle rangen, hetzelfde. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Matroos of marinier?
Het (nette) matrozenuniform is veruit het meest bekende uniform van de marine. Wereldwijd dragen matrozen van nagenoeg alle zeevarende landen een vergelijkbaar uniform. Zij hebben veelal het tenue met muts en kraag (baadje).
Op de kraag van het uniform zijn 3 strepen zichtbaar, deze zouden hun oorsprong gevonden hebben in de 3 grote zeeslagen van Michiel de Ruyter. Dat klopt echter niet (De Ruyter was bovendien betrokken bij veel meer grote zeeslagen). Een soortgelijk verhaal doet in de Royal Navy de ronde, maar dan betreft het Nelson. En ook dat klopt niet.
Het dienstgroeponderscheidingsteken en het rangonderscheidingsteken (de streep) zijn te vinden op de linker mouw.

matroos uniform mannen (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Matrozen in tenue 6. Met de bekende matrozenkraag. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

matroos uniform vrouwen (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Matroos in tenue 6. Het daagse tenue van vrouwelijke matrozen is anders dan dat van de mannelijke matrozen. Hier ontbreekt de matrozenkraag bijvoorbeeld. De dames hebben een jasje met stropdas. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

mariniers voor amfibische landing (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Mariniers in gevechtspak, helm en groene camouflagekleuren. Bovendien hebben de mariniers op de foto groene reddingsvesten ivm een amfibische operatie. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Een marinier is werkzaam bij het Korps Mariniers, alle andere 6.000 personeelsleden van de marine zijn dus geen mariniers. Het verschil is uiteraard duidelijk te zien aan het gevechtspak, dit is alleen te vinden in de garderobe van de mariniers. Toch wijkt ook het ceremoniŽle uniform van iemand werkzaam bij het Korps Mariniers zodanig af, dat zij ook dan makkelijk te onderscheiden zijn van het vlootpersoneel.

mariniers
Een marinier in het nette uniform en een marinier in camouflagepak. De rode rand om de pet, de rode bies op de broek, het Korps-wapen op de revers en de ankers op de schouders tonen dat de linker man werkzaam is bij het Korps Mariniers. Bij de rechter man is dit te zien aan de zwarte baret met het anker op een rode achtergrond. Kenners zien het ook aan het camouflagepatroon van de broek.

Opvallend is hierbij de rode streep over de broeken van de mariniers (de "rode bies" genaamd), de rode streep op de petten van de mariniers en de rode rand rond het rangonderscheidingsteken. Dat de kleur rood steeds terugkomt is eenvoudig te verklaren: dit is binnen de krijgsmacht de kleur van de infanterie. Andere kenmerken zijn te vinden op de jasjes (barathea), deze kennen een enkele rij knopen, in plaats van een dubbele rij en op de revers is het wapen van het Korps te vinden. Bij het Korps Mariniers draagt dus niemand een matrozenmuts of een kraag.

Behalve het blauwe nette uniform en het groene camouflage tenue hebben de mariniers ook kaki voor in de tropen. In de woestijn heeft men natuurlijk de bekende woestijncamouflage kleuren en in de sneeuw heeft men witte kleding.

Het groene camouflagepak en de woestijnvariant, zijn niet alleen voorbehouden aan het Korps Mariniers. Ook vlootpersoneel in landoperaties kunnen in een dergelijk uniform lopen. Maar dat hangt niet standaard in de kast. Je zult dan wel duidelijk het marinierscamouflagepatroon herkennen, maar zal op de linker schouder "Koninklijke Marine" staan in plaats van "Korps Mariniers".



Officieren en onderofficieren
Het nette tenue van officieren en onderofficieren (van de vloot en van het Korps Mariniers) verschilt sterk van het tenue van matrozen. Ook onderling verschillen de uniformen: officieren hebben het korpsonderscheidingsteken op de revers, terwijl onderofficieren dat op de linker mouw hebben. Ook hebben onderofficieren hun strepen op de mouw (halverwege elleboog en schouder), officieren hebben die onderaan de mouw.

De officieren in opleiding (Adelborsten) hebben een (net) tenue dat in bepaalde opzichten lijkt op het tenue voor onderofficieren (zij hebben de rangonderscheidingstekens op de linker mouw), maar in andere opzichten op dat van officieren (korpsonderscheidingstekens op de revers). Deze tekens zijn echter op een rode achtergrond, al heeft in dat in dit geval niets met het Korps Mariniers te maken.

marineofficier in tenue 6 (Foto: AVDD)
Een officier (luitenant ter zee 3e klasse) van de Elektrotechnische Dienst. Het tenue voor vrouwen kent behalve (in bep. gevallen) een rok, ook een jasje met 1 rij knopen, ipv 2. (Foto: AVDD)

zomer uniform officieren marine (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
In de zomer (buiten de keerkringen) kunnen onderofficieren en officieren de zomervariant van tenue 6 uit de kast halen. Matrozen hebben dan alleen een t-shirt aan. Bij het boordtenue (rechts) kunnen de mouwen opgerold worden. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

trui marineofficieren (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Over tenue 6 kunnen mannen en vrouwen van de vloot een donkerblauwe trui dragen. Matrozen moeten dat over een t-shirt en de rest over het overhemd. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

matroos uniform mannen (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Korporaals (links), matrozen (midden) en officieren (rechts), mannen en vrouwen hebben allen dezelfde winterjas voor activiteiten aan dek. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

marine onderofficieren in tropenuniform
Onderofficieren van de marine in tropenuniform. Het tropenuniform van officieren is gelijk, alleen de pet is anders. (Foto: AVDD)

matrozen in tropenuniform
De twee witte shirts die binnen de marine nog in gebruik zijn. Het blauw-wit gestreepte frokje werd in 1965 afgeschaft. Over de geschiedenis van het frokje (en het sportwitje) is hier op Marineschepen.nl meer te lezen. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

pet van vlagofficier (Foto: AVDD)
De pet van een schout-bij-nacht (vlagofficier).

De hoofddeksels van onderofficieren onderling zijn gelijk, op de voorkant is alleen een anker te zien. Officieren hebben onder en naast het anker bladeren, waarvan er meer op de pet "verschijnen" naarmate de rang hoger is. Tevens zijn bij vlagofficieren en hoofdofficieren vanaf kapitein-luitenant ter zee of kolonel der Mariniers ook bladeren op de petrand te vinden.

rode bies korps mariniers (Foto: AVDD)
Dankzij o.a. de rode bies op de broek is het personeel van het Korps Mariniers te onderscheiden van het vlootpersoneel.

matroos in boordtenue (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Het pak dat het meest gedragen wordt bij de vloot is het boordtenue. Het is goed te onderhouden en brandvertragend. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
matrozen in boordtenue (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Hier matrozen in boordtenue. Op de linker schouder staat Koninklijke Marine, op de linker borst het logo en de naam van de eenheid. De achternaam staat op de rechter borst. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
nbc pak
Bij dreiging van chemische of biologische aanvallen wordt een NBC-pak gedragen (aan boord en op de wal) met een gasmasker.
ijsklimmen korps mariniers (Foto: AVDD)
In Noorwegen wordt door het Korps Mariniers een heel ander gevechtspak gebruikt. (Foto: AVDD)

perslucht en hittewerend (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Een matroos aan boord met perslucht en hittewerende kleding tijdens een brandoefening. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
KIM adelborsten (Foto: AVDD)
Het ceremoniŽle tenue van adelborsten verschilt duidelijk van alle andere uniformen. Dit komt voornamelijk door de rode kraag. (Foto: AVDD)
marinier
Een marinier in het veldtenue. Het anker op de rode ondergrond op de baret is kenmerkend voor het Korps Mariniers. Een andere manier om het Korps te onderscheiden van de Landmacht kan via de tekst "Korps Mariniers" op de linkerschouder.

camouflage korps mariniers
Het camouflagepatroon van het Korps Mariniers. Dit wijkt af van dat van de Koninklijke Landmacht.
camouflage landmacht
De Koninklijke Landmacht maakt gebruik van het Britse camouflagepatroon, het Korps Mariniers heeft een Amerikaans patroon. Na enige oefening zijn beide patronen goed uit elkaar te houden en is een (pijnlijke) vergissing makkelijk te voorkomen...

vliegeroverall marine
Het vliegend personeel van de marine heeft een vliegeroverall. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

bijzondere bijstandseenheid mariniers (Foto: AVDD)
Ook de Bijzondere Bijstandseenheid (anti-terreureenheid) van het Korps Mariniers gebruikt speciale pakken.
korporaal in penenpak (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Voor activiteiten buiten kun je een "penenpak" over je uniform heen aantrekken. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

adelborsten in het zaaltje op het KIM (Foto: AVDD)
Twee adelborsten op het Koninklijk Instituut voor de Marine in het blauwe daagse tenue. (Foto: AVDD)
logistieke dienst verzorging marine
De Logistieke Dienst Verzorging heeft een herkenbaar extra pak (naast de gebruikelijke uniformen).

anti-flashgear (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Als er brand is, of gevaar dreigt worden deze kappen met handschoenen opgezet/ aangedaan. Dit wordt ook wel "anti-flashgear" genoemd. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)




Marineschepen.nl
Contact
Over deze site
Privacy
Adverteren
Blijf op de hoogte via:
Twitter
Facebook
Flickr
Copyright
Alle rechten voorbehouden.

Sinds 13 augustus 2001



Gerelateerde artikelen
Rangen en standen
Frokje en sportwitje