Hr.Ms. Jacob van Heemskerck: op 26 juli 1945 na vijf jaar oorlog terug in bevrijd Nederland


Door: Jaime Karremann
Bericht geplaatst: 24-07-2020 | Laatst aangepast: 24-07-2020


Overhaast vertrok de nog in afbouw zijnde Hr.Ms. Jacob van Heemskerck op 10 mei 1940 Amsterdam. Ruim vijf jaar, een wereldoorlog en 200.000 zeemijlen later, keerde het schip weer terug in Nederland. Op 26 juli 1945 ontving Amsterdam de lichte kruiser als eerste Nederlandse marineschip in vijf jaar. Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) publiceerde in verband met 75 jaar bevrijding beelden van die dag.

Evertsen
Hr.Ms. Jacob van Heemskerck in de sluizen van IJmuiden. (Beeld: NIMH/ Koninklijke Marine)

De Jacob van Heemskerck was een van de twee schepen van de Trompklasse. De schepen stonden te boek als flottieljeleider. In het najaar van 1938 werd begonnen met de bouw van het nieuwe schip door de NDSM-werf in Amsterdam. In verband met de verhoogde dreiging werd hard doorgewerkt, binnen een jaar was het nieuwe schip zo goed als af. Net als de Tromp zou de Heemskerck een waterverplaatsing van 3450 ton krijgen en zou de hoofdbewapening bestaan uit zes 15cm Bofors kanons. Beide schepen hadden een lengte van 131,95 meter en ongeveer 290 bemanningsleden.



Toen Duitsland op 10 mei 1940 Nederland binnenviel, was het schip nog in afbouw. Met grote haast werd het schip in dienst gesteld en met slechts 33 personen naar het Verenigd Koninkrijk gevaren. Nadat de Heemskerck met kruiser Hr.Ms. Sumatra prinses Juliana, prinses Beatrix en prinses Irene naar Canada had gebracht, bleek dat het niet mogelijk was om de Heemskerck af te bouwen zoals gepland. Reden: de vuurleiding van de Boforskanons kon niet geleverd worden. Besloten werd om de Heemskerck te verbouwen tot luchtverdedigingskruiser. De Jacob van Heemskerck zou daardoor in tegenstelling tot Hr.Ms. Tromp vooral een defensieve rol tijdens de oorlog krijgen.



Actie
Met de tien 10,2cm Mk16 kanons werd Hr.Ms. Jacob van Heemskerck veelal ingedeeld als beschermer van schepen tegen luchtaanvallen. Al snel kreeg de Heemskerck de opdracht om kustkonvooien in de Ierse Zee te escorteren, deze konvooien werden herhaaldelijk aangevallen door Duitse vliegtuigen en de Heemskerck sloeg de aanvallen af of wist de vliegtuigen op hoogte te houden. Ook was de Heemskerck betrokken bij het escorteren van konvooien over de Atlantische oceaan.

Het schip werd naar de Oost gestuurd, maar kwam te laat voor de Slag in de Javazee. Wel werd de Heemskerck aangevallen door achttien Japanse bommenwerpers, maar wist de bommenwerpers op hoogte te houden en alle bommen misten doel. Na reparaties (want een paar bommen waren toch wel dichtbij in zee gevallen), joeg de Heemskerck op Japanse vliegkampschepen en was het met andere Nederlandse marineschepen betrokken bij landingen op Madagascar. Daarna volgden lange tijd konvooidiensten bij AustraliŽ en joeg het met HMAS Adelaide op een Duitse blokkadebreker. Het was niet alleen maar varen voor de mannen van de Heemskerck, het voetbalteam eindigde als derde in een Australische competitie, het koor en het cabaretgezelschap verzorgde er menig avond. Toen de Heemskerck weer naar Engeland moest, waren al meerdere bemanningsleden met Australische dames getrouwd.

Met een deels nieuwe bemanning vertrok de Heemskerck via de Middellandse Zee naar het Verenigd Koninkrijk. Het verblijf in de Med was echter langer dan gedacht, want daar moest de Heemskerck vijf maanden escortediensten uitvoeren. Eenmaal werd een konvooi aangevallen door een groot aantal torpedovliegtuigen, twee torpedo's kwamen op de Heemskerck af, die ze door goed manoeuvreren kon ontwijken.

Film-blik - Hr.Ms. Jacob van Heemskerck from NIMH - Militaire Historie on Vimeo.



26 juli 1945
Toen het schip in het Verenigd Koninkrijk aankwam moest het in onderhoud en dat gebeurde op de werf Cammell Laird te Liverpool (waar straks de Type 31's worden gebouwd). Dat onderhoud duurde een jaar en was de oorlog voorbij. Na een korte proefvaart, vijf jaar oorlog en 200.000 zeemijlen was het weer mogelijk om naar Nederland terug te keren. Hr.Ms. Jacob van Heemskerck werd op 26 juli 1945 eerst onthaald in IJmuiden, daarna voer de lichte kruiser door naar Amsterdam en meerde het af waar voor de Tweede Wereldoorlog vaker marineschepen afmeerden: het Stenen Hoofd aan de Westerdoksdijk.



Vijf jaar weggeweest? Dan kan er nog een jaartje bij
Wie denkt dat de bemanning die maanden daarna verlof kon opnemen in eigen land, heeft het mis. Eerst volgde in de week van 16 augustus de 'Marine-week' in Rotterdam. Verschillende Nederlandse en buitenlandse marineschepen namen aan de feestelijkheden deel.

De kruiser was nog geen anderhalve maand in Nederland of het kreeg opdracht om naar de Oost te gaan. In september vertrok de kruiser met torpedobootjager Hr.Ms. Van Galen naar Nederlands IndiŽ. Pas in augustus 1946 was het schip weer terug.



comments powered by Disqus



Bronnen en noten
- "NEDERLAND MARINE-WEEK.". "Amigoe di Curacao". Willemstad, 1945/08/17, Geraadpleegd op Delpher op 24-07-2020

- "De ĄJacob van Heemskerck" na vijf jaren weer thuis". "Amsterdamsch dagblad". Amsterdam, 1945/07/28 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher

- "Avonturen van de ĄHeemskerck" Zwerftocht over vele zeeŽn". "De sirene". Oss, 1944/12/11, Geraadpleegd op Delpher

- Tracesofwar.nl


Marineschepen.nl

Contact

Over deze site

Privacy

Adverteren
Blijf op de hoogte via:

Twitter

Facebook

Instagram
Copyright

Alle rechten voorbehouden.

Sinds 13 augustus 2001



Menu
Nieuwsoverzicht

Gerelateerde artikelen