Marineschepen.nl
 
   
 

Anti-Submarine Warfare Fregatten (ASWF) | BelgiŽ en Nederland


Laatst aangepast: 05-03-2021

De Anti-Submarine Warfare Fregatten (ASWF, voorheen 'Vervanger M-fregatten') moeten vanaf 2027 de twee Nederlandse en twee Belgische M-fregatten vervangen. De schepen moeten voor uiteenlopende taken kunnen worden ingezet, maar zullen gespecialiseerd zijn in onderzeebootbestrijding. In het ontwerp zullen flexibiliteit en modulariteit een belangrijke rol krijgen.

vMFF
Schets van het ASWF (juni 2020). Veel van de getoonde wapensystemen zijn ter illustratie omdat er nog aanbestedingen lopen. (Beeld: DMO)

Nog meer dan bij de voorgangers ligt de nadruk van de nieuwe fregatten op onderzeebootbestrijding. Dat betekent dat er veel aandacht zal zijn om de schepen zo stil mogelijk te maken (bijvoorbeeld op gebied van voortstuwing, maar ook pompen en andere draaiende onderdelen). Daarnaast moeten de schepen beschikken over uitgebreide sensoren om onderzeeboten onder water op te sporen met sonar en periscopen met bijvoorbeeld radar en elektro-optische systemen. En moeten de fregatten een helikopter met sonar en torpedo kunnen huisvesten. Omdat de schepen vaak alleen opereren (weg van het lawaai van andere schepen), moeten de fregatten zich ook goed kunnen verdedigen tegen aanvallen vanuit de lucht of zee. In de praktijk worden ze voor allerlei andere zaken ook ingezet, dus moeten de schepen flexibel inzetbaar zijn, dat gebeurt steeds vaker door containers aan boord te plaatsen met daar speciale voorzieningen zoals mijnenbestrijdingsmiddelen.



Vervanging vertraagd
Het oudste M-fregat dat nog in Nederlandse dienst is, stamt uit 1993, het oudste Belgische fregat (ex-Hr.Ms. Karel Doorman) uit 1991. De geplande einde levensduur tijdens de bouw was voor de fregatten 25 jaar later voorzien, dus respectievelijk 2018 en 2016. De levensduur van de schepen is echter opgerekt van 25 naar 30 jaar en in 2021 zal het oudste Belgische M-fregat die mijlpaal bereiken, gevolgd door het oudste Nederlandse schip in 2023.

Toen de eerste vervangingsplannen in Nederland werden gemaakt, richtte men zich nog op 2020 als vervangingsjaar van de M-fregatten. Minister Hennis stelde in 2013 de vervanging van de fregatten echter met drie jaar uit. In de Memorie van Toelichting bij de Defensiebegroting voor 2016 maakte Hennis bekend de vervanging van de M-fregatten opnieuw uit te stellen, nu met ťťn jaar. Dat werd dus 2024, maar door de verplaatsing van de B-brief van 2019 naar de eerste helft van 2020, zullen de schepen niet voor 2025 opgeleverd worden.

In de B-brief die op 24 juni 2020 werd verzonden stond dat het eerste fregat in 2027 opgeleverd wordt.

Instagram recht
Het concept van eind 2019. (Beeld: @YoungbyCZSK, bewerking: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Project 'Vervanging M-fregatten'
De leiding over het project van de verwerving van de Future Surface Combatant is in Nederlandse handen, bij de vervanging van de mijnenjagers ligt die in Belgische handen.

De vervanging van de M-fregatten kent een lange, trage aanloop. Defensie en de industrie waren lang bezig met voorstudies, rond 2010 is daar mee begonnen. In november 2013 werd voor het eerst een model aan het publiek getoond en per toeval ontdekt door Marineschepen.nl. Dat was tijdens een technisch wervingsevenement van Defensie genaamd Techbase in Amsterdam-Noord. Defensie Materieel Organisatie (DMO) toonde toen een 3D-geprint model van ťťn van de studies. Dit model gaf een schip weer van 146 meter met 120 bemanningsleden, sensoren op een hoge voormast en lage achtermast, 16 cellen VLS voor raketten en een slipway voor een FRISC.

Ruim een jaar later, in februari 2015, werd tijdens het symposium Nederland Radarland meer duidelijk over de plannen met betrekking tot de Vervanger M-fregatten. DMO en Thales lichtten een tipje van de sluier op en daaruit bleek dat het model van november 2013 weer verder was ontwikkeld.

Op 16 juni 2016 meldde aan Marineschepen.nl dat de vervanging van de M-fregatten inmiddels in de A-fase was beland. Per wanneer de vervanging een formeel project is geworden, is niet bekend.

In september 2016 meldde de kersverse commandant van de Belgische marine divisie-admiraal Wim Robberecht dat BelgiŽ samen met Nederland fregatten gaat aanschaffen. BelgiŽ heeft 1 miljard euro begroot. Nederland had vooralsnog 730 miljoen euro gereserveerd.

Op 30 november 2016 tekenden de Belgische en Nederlandse ministers van Defensie een Letter of Intent over de gezamenlijke ontwikkeling van een nieuw fregat voor beide marines.

Tezamen met negen andere brieven, werd op 3 mei 2018 de A-brief van de vervanger M-fregatten gestuurd door staatsecretaris van Defensie Barbara Visser. De A-fase is daarmee afgesloten.

De B-brief was oorspronkelijk voor 2019 gepland, maar tijdens Prinsjesdag 2019 werd bekend dat deze is verschoven naar 2020. De B-brief kunnen we voor de zomer van 2020 verwachten, dat zei directeur DMO VADM De Waard. In mei 2020 bevestigde Defensie in de 'Afwijkingsrapportage 2020' formeel dat de indienststelling van het eerste schip op 2025 staat, in plaats van 2024. "Defensie streeft in de B-fase naar het beste evenwicht tussen de factoren product, tijd en geld, voor zowel Nederland als BelgiŽ. In dit project bleek het onderzoek naar dit evenwicht meer tijdrovend dan verwacht als gevolg van complexe afwegingen met twee landen over specificaties, offertes en gewenste termijn waarop de schepen inzetbaar moeten zijn" lichtte Defensie in de rapportage toe.

Om dit evenwicht te vinden is het ontwerp, RMF-22D, aangepast om binnen budget te geraken. Er is wat uit de schepen gehaald, zo is er gesneden in accommodatie voor op te stappen personen, kleinere elektromotoren en is er geen ruimte meer voor vaartuigen van 12 meter, maar voor 7 meter, zie ook onderaan het stuk over USV's. Ook is een commercieel ontwerp, de Sigma onderzocht, maar het bleek niet mogelijk om alle eisen in dit ontwerp te accommoderen.

De B-brief is op 24 juni 2020 naar de Tweede Kamer verstuurd.

VADM De Waard verwacht eind 2021 het contract te kunnen tekenen.

Vervanger M-fregat
Het 3D-geprinte model van de "vervanger M-fregatten" zoals deze werd vertoond tijdens Techbase in november 2013. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl

De Ruyter
Ontwerpen van de nieuwe M-fregatten door de jaren heen (er zijn verschillende varianten, dus het zijn niet allemaal per se ontwerpen die voortkomen uit het eerder getoonde ontwerp). Het bovenste ontwerp is uit 2014, daaronder 2015, vervolgens 2017 en de onderste 2019. (Bron: Defensie, bewerking: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Verwerving en bouw
Voor de bouw van de schepen is nog geen contract getekend. Wel is bekend dat Nederland (en dus BelgiŽ ook) de schepen bij Damen wil bestellen. Omdat alle Nederlandse marineschepen sinds het begin van deze eeuw in RoemeniŽ zijn gebouwd, was de verwachting dat ook de nieuwe fregatten op de Roemeense scheepswerf zouden worden gebouwd. Dat zou een primeur zijn, de 'jongste' fregatten, de LCF'en, zijn nog in Vlissingen gebouwd.

In juni 2020 stond echter in de B-brief van de vervanging M-fregatten dat overwogen wordt om de vier schepen in Nederland te bouwen. Tijdens het project van het Combat Support Ship werden de stijgende lonen in RoemeniŽ als risico onderkend, waardoor er weinig voordeel meer is om in "lagelonenlanden" te bouwen. "In de D-fase van het project Vervanging M-fregatten zal Defensie bezien of en hoe een zo groot mogelijk deel van de fregatten in Nederland kan worden gebouwd, rekening houdend met het taakstellende financiŽle budget", meldde de B-brief.

Eisen
In het artikel 'Energie is een wapen: op weg naar het energie-efficiŽnte schip' in het Marineblad van september 2015, stond al een aantal globale eisen genoemd die gesteld zijn aan het nieuwe fregat. Primair zal dat onderzeebootbestrijding (langdurig, wereldwijd en in het gehele geweldspectrum) zijn en secundair maritieme beveiligingstaken. Ook moeten de schepen maritieme assistentie kunnen verlenen ťn robuuste verdediging tegen aanvallen vanuit de lucht, vanaf zee en vanaf land hebben.

Deze robuuste verdediging is belangrijk voor toekomstige fregatten, omdat door het afnemend aantal schepen de verwachting is dat eenheden in steeds kleinere aantallen moeten opereren. Deze fregatten moeten dus beter voor hun eigen bescherming kunnen zorgen, omdat er mogelijk geen andere schepen voorhanden zijn. Daarnaast geldt voor schepen die aan onderzeebootbestrijding doen, dat zij vaak op afstand van het verband opereren (en dus in een stillere omgeving) om zo optimaal van hun sonar gebruik te kunnen maken en onderzeeboten op grotere afstand kunnen detecteren.

Tot slot hebben de nieuwe fregatten volgens de auteurs een kleine basisbemanning van 100 functieplaatsen.

Naamgeving
De namen van de nieuwe fregatten zijn nog (lang) niet bekend, doorgaans gebeurt dat een aantal jaar voor de indienststelling. Er is al wel discussie over de namen. Begin december 2020 stelde GroenLinks voor om zeker een van de twee fregatten te vernoemen naar een 'stoere vrouw'. Uit een daarop volgende peiling onder lezers van Marineschepen.nl bleek dat zeehelden/ admiralen de voorkeur genoten onder het Marineschepen.nl-publiek.

Los van de namen van de individuele schepen, is er een (soort project)naam voor de hele scheepsklasse. Op 13 januari 2021 werd bekend dat de scheepsklasse de naam 'Anti-Submarine Warfare Fregatten' gaat worden, kortweg ASWF.
Dat zal niet de enige naam blijven. Zodra de naam van de eerste schip bekend wordt, zal de scheepsklasse nog een naam krijgen. Dat is bijvoorbeeld bij de M-fregatten de Karel Doormanklasse.



Wapens
Hoewel de nadruk in het wapens- en sensorenpakket bij onderzeebootbestrijding zal liggen, zullen de schepen ook voorzien worden van gedegen luchtverdediging. Het belangrijkste wapensysteem op dat vlak zal de opvolger worden van de ESSM die nu in gebruik is aan boord van de Luchtverdediging- en Commandofregatten. De Evolved SeaSparrow Missile is een raket tegen luchtdoelen op middellange afstand en is een opvolger van de Nato SeaSparrow. Dat laatste systeem is in gebruik aan boord van de M-fregatten.

De opvolger van ESSM is ESSM Block 2 en wordt vanaf 2020 verwacht. Ook Nederland werkt mee aan dit systeem. Sensoren zijn uiteraard cruciaal voor wapensystemen en daarom worden de sensoren voor het ASWF nu al ingericht om geschikt te zijn om er mee te werken. Tijdens de ontwikkeling van de GeÔntegreerde Sensorsuite van Thales wordt al rekening gehouden met de ESSM Block 2. Overigens is deze sensorsuite ook geschikt voor de Franse Aster en Britse Seaceptor.

De raketten zullen verticaal worden gelanceerd vanuit een lanceerinrichting op de bak, achter het kanon en voor de brug. Het gaat om twee Mk 41 lanceerinrichtingen van acht cellen per VLS. In totaal dus zestien cellen. Om binnen budget te blijven heeft BelgiŽ echter besloten om slechts ťťn Mk 41 lanceerinrichting te plaatsen.

BelgiŽ was ook van plan om de fregatten te voorzien van SM-3-raketten, maar die plannen zijn gezien de halvering van het aantal lanceercellen niet realistisch meer.



Als Close-In Weapon System (CIWS) heeft de marine gekozen voor een combinatie van het 76mm Sovraponte kanon met DART-munitie (beide van het Italiaanse Leonardo) en Rolling Airframe Missile (RAM) van Raytheon. Dat werd in januari 2021 bekend gemaakt. De DART-geleide munitie (bestuurbare granaten) krijgen de doelsinformatie van de nieuw Pharos-radar van Thales. Pharos is in 2012 t/m 2015 uitgebreid getest met DART en de eerste radar rolt in 2028 van de band in Hengelo. Het geheel wordt geÔntegreerd in AWWS. Al sinds 2014 was Pharos op de illustraties van het ASW-fregat te zien, RAM volgde pas in 2019.

Over andere wapensystemen is nog weinig bekend, voor veel wapensystemen lopen nog aanbestedingen. Wel heeft het er alle schijn van dat de marine heeft gekozen voor twee 40mm kanons van Leonardo (voor en achter) ten koste van de Millennium 35mm van Rheinmetall. Waar nog wel meer onduidelijkheid over is, zijn de antischipkruisvluchtwapens (vervanging Harpoon), snelvuurkanon voor laatste verdediging) en machinegeweren.



Een mogelijk toekomstig wapensysteem waar de fregatten voor geschikt zijn is een laserkanon. Toenmalig commandant Zeestrijdkrachten LGENMARNS Verkerk twitterde in oktober 2016 dat hij High Energy Lasers tegen o.a. hypersone doelen wilde voor de nieuwe fregatten. TNO is bezig met studies naar zo'n laserwapen, zo bleek begin 2017.

Laser Vervanger M-fregat
Als het aan Commandant Zeestrijdkrachten LGENMARNS Verkerk ligt krijgen de nieuwe fregatten laserwapens. (Bron: @GeneraalVerkerk/ Twitter.com)

Sensoren
Als onderzeebootbestrijdingsfregat gaat er extra aandacht uit naar de onderwatersensoren. De schepen zullen net als de gemoderniseerde M-fregatten de LFAPS (Low Frequency Active Passive Sonar) krijgen. Dit systeem, ontwikkeld door TNO, de marine en het Canadese bedrijf Ultra, kan op grote afstanden onderzeeboten detecteren. De sonar wordt achter het schip gesleept en kan naar grote diepte zakken, met de lage frequentie en (vooral) de nieuwe software kunnen onderzeeboten veel beter dan ooit opgespoord worden. De marine en TNO ontwikkelden softwarepakketten en -modellen, waardoor het geheel een grote sprong voorwaarts is. Het pakket wordt, ondanks buitenlandse interesse, niet geŽxporteerd.

De andere sonar van het schip is de boegsonar. Voor deze sonar is een aanbesteding opgestart. In ieder geval zijn de MS3 van Raytheon en de S2150 van Ultra in de race.

Voor de nieuwe fregatten worden door Thales in Hengelo nieuwe radars en nieuwe vuurleidingslogica ontwikkeld. Het contract werd in december 2018 ondertekend. Het nieuwe systeem, genaamd Above Water Warfare Suite (AWWS), is het antwoord op steeds snellere inkomende raketten, drones, cyberwarfare en geleide kanonmunitie.

AWWS bestaat uit twee samengevoegde radars en een softwaresysteem dat de informatie moet analyseren. Dit geheel moet gelinkt worden aan nieuwe wapensystemen zoals de ESSM Block 2. De nieuwe fregaten bestaan uit X en S-band radars waarvan de data worden samengevoegd. Door die radars te combineren (S heeft meer bereik, X kan kleine doelen aan de horizon goed spotten), moet het systeem de dreigingen van de toekomst beter kunnen detecteren. De radars zelf zijn doorontwikkelingen van de SMILE, NS100 en APAR. De X-band radar zal dan ook APAR block 2 zijn.

Naast het Combat Management Systeem (CMS) dat de doelen presenteert op schermen en waarmee de sensoren en wapens bediend kunnen worden, gaat Thales een extra stel hersenen toevoegen: een vuurleidingslogica. Dit programma moet binnen milliseconden de binnenkomende informatie verwerken en met oplossingen komen, zoals het lanceren van raketten of decoys, of storen. Op die manier kan het ASWF zichzelf volledig automatisch verdedigen.

model
De toekomstige Belgische en Nederlandse fregatten hebben vanaf het begin USV's aan boord gehad. Het eerste model, hier uit 2013, had behalve twee kranen en een open dek geen voorzieningen voor de USV's, maar deze scheepjes waren wel 12 meter lang. Deze waren in eerste instantie bedoeld voor bijvoorbeeld anti-piraterijoperaties. Tegenwoordig zijn er veel meer mogelijkheden met USV's. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Onbemande systemen
In het concept van de nieuwe fregatten zijn van meet af aan onbemande systemen meegenomen. Het gaat dan om zowel onbemande vliegtuigen (Unmanned Aerial Vehicle's, UAV's) als onbemande vaartuigen (Unmanned Surface Vehicle's, USV's).

De fregatten zijn dankzij hun hangar en helidek al voor veel UAV's geschikt, voor USV's zijn meer voorzieningen nodig. In het eerste model waren die heel beperkt (twee kranen en een open dek).

Volgens Elbit zijn er, heel globaal, vier voorzieningen die belangrijk zijn om te kunnen opereren met USV's:
• het fregat moet de middelen hebben om een onbemand vaartuig over boord te zetten en aan boord te krijgen (dat is anders dan bij een bemande RHIB, want nu maakt een bemanningslid een haak vast aan de RHIB zodat deze uit het water gehesen kan worden)
• er moet voldoende ruimte zijn om meerdere USV's (het liefst overdekt) neer te kunnen zetten
• ruimte voor opslag van sonars, torpedo's, etc.
• ruimte om de USV's te onderhouden/ modules te verwisselen, etc.

USV's kunnen gebruikt worden voor force protection (ze kunnen met hun machinegeweer kleine doelen uitschakelen), inlichtingen verzamelen (met elektro-optische sensor), mijnen bestrijden en op onderzeeboten jagen.

USV
Boven het concept van eind 2019 met ruimte voor USV's van 12 meter, onder het definitieve concept met ruimte voor 7 meter USV's. (Beeld: DMO/ @YoungbyCZSK, bewerking: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

In de eerste concepten ging het om USV's van 12 meter. Toen echter eind 2019 bleek dat het concept RMF-22D te groot was, is gesneden in de ruimte voor onbemande vaartuigen. Hierdoor bieden de nieuwe fregatten slechts ruimte voor 7 meter lange USV's. Dit betekent dat deze USV's minder kunnen en minder vaak inzetbaar zijn in slechter weer.

Of en welke USV's worden aangeschaft is niet bekend. Voor de mijnenbestrijdingsvaartuigen is gekozen voor de (12 meter lange) Interceptor van ECA Group. De Seagull van Elbit is een van de opties voor de USV van de M-fregatten.

Naamsein Naam In dienst Uit dienst
? ? 2027 -
? ? 2028? -
? ? 2029? -
? ? 2030 -
Afmetingen 133 meter lang
Max. waterverplaatsing 5700 ton
Max. snelheid ?
Bemanning 110 (aanvulling op basis van missie)
Voortstuwing Diesel-elektrisch
Wapensystemen VLS geschikt voor ESSM Block 2 en eventueel SM-3, SM-2, Tomahawk
Nieuw SSM
1x 76mm Sovraponte
2x 40mm OTO Marlin
1x RAM
2x Remotely Operated Weapon Stations (machinegeweren)
Torpedo's
Mogelijk in de toekomst laserkanon
Sensoren Navigatieradars
Zeebeeldradar
Thales Pharos vuurleidingsradar
Rompsonar
LFAPS-sonar

GeÔntegreerde Sensorsuite bestaande uit:
APAR Block 2 en S-band radar
EO/ IR camera's
IFF
ESM
AIS
Aanvullende eenheden 1x NH90 helikopter
UAV
2x RHIB's of USV van 7 meter


comments powered by Disqus


Marineschepen.nl
Contact
Over deze site
Blijf op de hoogte via:
Twitter
Facebook
Instagram
Copyright
Alle rechten voorbehouden.

Sinds 13 augustus 2001



Menu
Nederlandse marineschepen
Belgische marineschepen
Marineschepen wereldwijd

Gerelateerde artikelen
Alle artikelen vervanging M-fregatten

Doorbraak in dossier vervanging M-fregatten

Nieuw ontwerp lekt uit

Nieuw beeld fregatten

BE en NL samen nieuwe fregatten
Laserkanon is serieuze optie
Fregatten in A-fase
Veel nieuws op fregat
Model nieuw fregat