Vandaag is in Zwolle de rechtszaak tegen Damen Shipyards begonnen. Het OM beschuldigt Damen onder meer van het omzeilen van sancties tegen Rusland, valsheid in geschriften, witwassen en corruptie. De potentiële gevolgen van een veroordeling zijn gigantisch voor Damen.
Het hoofdkantoor van Damen, gezien vanaf de A27. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Het onderzoek van het OM naar Damen loopt nu acht jaar. Met name de periode tussen 2010 en 2017 staat centraal, nadat de FIOD op 13 januari 2017 al een inval deed op het hoofdkantoor. In totaal gaat het om een periode van dertien jaar waarin er door Damen strafbare feiten zouden zijn gepleegd.
Tijdens de eerste openbare zitting van de corruptiezaak hebben een voormalige gebiedsdirecteur van Damen en de voormalige directeur van het Havenbedrijf van Curaçao een schikking geaccepteerd, schrijft NRC. Volgens het OM had Damen via een ander bedrijf in 2009 en 2010 in totaal 220.000 euro aan steekpenningen betaald aan de havenautoriteit van Curaçao.
Het OM verdenkt Damen echter niet alleen van het betalen van steekpenningen op Curaçao. De scheepsbouwer zou ambtenaren in het buitenland hebben omgekocht om meer kans te maken op orders. Deze tussenpersonen zouden in Brazilië, Sierra Leone, Curaçao, Togo, Ghana, de Bahama's, Trinidad en Tobago en Indonesië flinke bedragen hebben ontvangen. Volgens het OM is er met name in Brazilië en Curaçao sterk bewijs.
Damen werd in 2016 al voor drie jaar uitgesloten door de Wereldbank vanwege het niet volledig invullen van documenten bij de levering van een visserij-inspectieschip in Sierra Leone. Later werd deze straf gehalveerd omdat men de conclusie trok dat het om een menselijke fout ging in plaats van kwade bedoelingen.
Het OM denkt nu echter dat het bedrijf stelselmatig bewust valse contracten opstelde, waarin de betalingen van commissies, giften en vergoedingen niet goed vermeld staan. Een mogelijke straf voor dit delict is een boete ter waarde van 10 procent van de jaaromzet. Dit zou voor Damen desastreus zijn. De marges van de scheepsbouwer zijn klein, terwijl de omzet ruim 3 miljard euro bedroeg vorig jaar.
89 pagina's aan beschuldigingen
De beschuldigingen aan het adres van Damen zijn omvangrijk, blijkt uit een document van het OM dat maar liefst 89 pagina's telt.
Het gaat namelijk niet alleen om corruptie. Het OM verdenkt Damen ook van omzeiling van de sancties tegen Rusland, met behulp van tussenbedrijven in China en Turkije. Tot veertien keer toe zouden er vervalste uitvoeraangiften zijn ingediend bij de douane, waardoor men toch scheepsonderdelen kon exporteren richting Rusland, zegt Nieuwsuur op basis van eigen onderzoek.
Grote straffen?
Een andere straf die het bedrijf boven het hoofd hangt, is een mogelijke uitsluiting. Damen zou dan één tot vier jaar geen orders mogen aannemen, wat financieel een enorme last zou zijn voor de scheepsbouwer. Zeker nu er veel in Defensie geïnvesteerd wordt in Europa, zal Damen willen proberen daarmee zijn benauwde financiële positie te verbeteren. Ook de Koninklijke Marine zal hopen dat het niet zover komt, aangezien men in Den Helder, maar ook in Utrecht waar COMMIT gevestigd is, veelvuldig zakendoet met Damen.
Ten slotte moeten de bestuurders en oud-bestuurders van Damen ook nog vrezen voor persoonlijke straffen. Als de fraude met documenten bewezen wordt, kunnen directieleden enkele jaren celstraf opgelegd krijgen.
Het zal echter nog lang duren voor er duidelijkheid is. De eerste zitting van vandaag geldt als voorbereiding op de zaak en er wordt nog niet inhoudelijk op de zaak ingegaan. De plannen wordt opgesteld en er wordt bepaald of er nog stukken aan het dossier moeten worden toegevoegd.
Damen zelf zegt veel vertrouwen te hebben in de zaak. Het bedrijf stelt dat het OM geen haalbare zaak heeft.
Update: verweer van Damen in de rechtszaal
In de rechtszaal kwam Damen uiteraard met verschillende verweren en verklaringen voor het ten laste gelegde. Zo betoogt de advocaat van Damen onder meer dat het OM ten onrechte stelt dat er al een verdenking was van valsheid in geschriften toen het onderzoek op 29 september 2015 begon. Volgens Damen ging het destijds alleen nog om een corruptieonderzoek.
Deze verdenking zou pas in juni 2018 opgekomen zijn, waarna het onderzoek volgens Damen meer en meer in het teken van de aantijging valsheid in geschriften zou zijn komen te staan. Als verklaring haalt de verdediging aan dat verschillende onderzoeken op het gebied van corruptie vastliepen. Volgens de verdediging is zo een corruptieonderzoek uitgemond in een valsheid in geschriften zaak waarbij corruptie slechts een bijrol speelt, maar wel in het dossier wordt gehouden om de rechter te beïnvloeden.
Verder betoogt de advocaat van Damen dat de FIOD-ambtenaren van deze zaak zich op een ongekend harde manier vastbeten in het onderzoek en hierbij onder meer 50 personeelsleden van Damen een hele dag opgesloten hield in een zaal zonder telefoon. Ook zou de FIOD zich zelf niet aan de regels hebben gehouden door ervoor te kiezen met het NRC te gaan praten en hiermee de geheimhoudingsplicht te schenden. Dit zou niet of onvolledig in het dossier zijn opgenomen.
Geen aandacht voor verschoningsrecht
Daarnaast zou het verschoningsrecht niet in acht genomen zijn door het OM. Brieven van de verdediging hierover zouden volgens Damen zijn genegeerd, totdat de rechtbank van Rotterdam bepaalde dat de verdediging gelijk had en dat bepaalde data naar de rechter-commissaris gestuurd moest worden. Volgens de verdediging werden deze instructies eerst genegeerd en werden er later kopieën gemaakt van de data. Deze zou ook onvolledig naar de rechter-commissaris gestuurd zijn. Uiteindelijk zouden er 10.000 verschoningsitems uit het beslag zijn verwijderd.
De advocaat van Damen noemt het onderzoek van het OM zelfs onevenwichtig, onvolledig en niet objectief. Hiervoor haalt hij enkele voorbeelden aan van zaken in Brazilië, Sierra Leone, Ghana, Trinidad & Tobago, de Bahama's en Togo waar het OM geen of te weinig aandacht zou hebben besteed aan verklaringen voor bepaalde betalingen. Damen ontkent dat er hierbij sprake zou zijn geweest van een quid pro quo en dus corruptie.
Getuigen à décharge niet toegelaten door OM
Damen wil een lange lijst van getuigen indienen ten gunste van de verdediging. Pas dan kan de zaak volgens Damen evenwichtig worden berecht, maar het OM zou hierin niet meewerken. Volgens de verdediging wil het OM het liefst dat zij niet aan het woord komen om "met de handen gebonden op de rug" het proces te ondergaan.
Damen wil dan ook dat de getuigenverzoeken hun loop krijgen voor de zaak verder behandeld wordt, terwijl het OM een te restrictief toetsingskader zou hanteren. Hiervoor werden verschillende stukken jurisprudentie van de Hoge Raad aangehaald.
"Directieleden met de haren erbij gesleept"
Een ander punt waar Damen zich druk over maakt, is de omgang met natuurlijke personen in de directie van Damen. Het OM zou deze mannen er met de haren hebben bijgesleept nadat gesprekken over een afwikkeling buiten rechte klapten.
De verdediging beschuldigt het OM bovendien van het niet op orde hebben van zijn huiswerk, aangezien de twee directieleden in kwestie niet zouden kwalificeren als feitelijke leidinggever in passieve of actieve zin. Dit zou bovendien bijdragen aan een 'trial by media' voor de personen in kwestie.
Ten slotte gaat de verdediging in op twaalf specifieke feiten die Damen ten laste worden gelegd. De verdediging betwist deze tenlastegelegde feiten en stelt telkens dat Damen zich niet schuldig heeft gemaakt aan verschillende aantijgingen met betrekking tot bepaalde handelingen in het buitenland.
Zo betwist Damen actief dat het zich schuldig heeft gemaakt aan valsheid in geschriften dan wel het voorhanden hebben daarvan in Brazilië, Sierra Leone, Curaçao, Togo, Ghana, de Bahama's, Trinidad & Tobago en richting verzekeringsmaatschappij Atradius. Ook ambtelijke omkoping in Brazilië en op Curaçao wordt betwist.
Auteur: Tobias Kappelle Tobias werkt sinds augustus 2020 als freelance journalist voor Marineschepen.nl. Daarnaast is hij vooral actief in de sportjournalistiek bij onder andere AD Sportwereld, Eurosport en Hockey.nl. Tobias studeerde Geschiedenis en Bestuurs- en Organisatiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht en deed een master Media & Journalistiek aan de Erasmus University Rotterdam.
