De inzet van onbemande maritieme systemen groeit snel, zowel bij statelijke als niet-statelijke actoren. De huidige conflicten bewijzen dat zwermen van vliegende drones en aanvallen van onbemande (aanvals)vaartuigen geen vaag vergezicht zijn, maar de realiteit van de oorlog van vandaag en morgen. Tegelijkertijd willen marines vaker simulatoren gebruiken voor training van personeel te bouwen. Het Zweedse bedrijf Saab is ervan overtuigd dat de verdediging tegen drones meer dan alleen digitale trainingen vergt, maar ook een tussenvorm: deels digitaal en deels echt. Saab introduceert daarom de het simulatorsysteem voor het land domein, genaamd GAMER, in het maritieme domein. Maritime Live Training is een live trainingssysteem voor bemanningen van schepen om te oefenen in het verdedigen tegen drones. Ook kunnen boardingoperaties worden getraind. Saab leverde begin september een systeem op aan de Koninklijke Marine.
Een 'modular target system' van Saab op een CB90. (Foto: Saab)
De opkomst van maritieme drones en gevolgen voor trainingen
De oorlog in Oekraïne heeft het tactische potentieel van maritieme drones bewezen. De Oekraïense marine zet met succes onbemande vaartuigen in tegen Russische schepen en objecten op de wal, vaak met beperkte middelen en grote impact. Ook commerciële drones worden steeds vaker aangepast voor militaire doeleinden, wat leidt tot een toename van asymmetrische dreigingen op zee.
Voor marines vormen deze ontwikkelingen een uitdaging. Waar voorheen luchtverdediging en onderzeebootbestrijding centraal stonden, waarbij de afstanden tussen de schepen en hun doelen groter werden, gaat het bij deze vliegende en varende drones vaak juist om een dreiging die het schip dicht nadert. Bovendien vaak dicht bij de kust.
Veel marines zijn gewend aan oefeningen met bemande platformen en gesimuleerde luchtdreiging. Maar het trainen op moderne droneaanvallen vergt andere tactieken en systemen. Daarnaast wordt een deel van die verdediging tegen drones gevormd door bemande machinegeweren (hetzij vanuit het schip bestuurd, hetzij militairen die het wapen aan dek bedienen).
Voor marines rijst daarom de vraag hoe zij die bemanningen kunnen voorbereiden op deze nieuwe dreigingen. Realistische, gesimuleerde trainingsmethoden lijken dan onmisbaar.
Daarbij komt dat het gebruik van scherpe munitie in de buurt van havens of dichtbevolkte gebieden vaak om veiligheidsredenen wordt beperkt. Bovendien zijn oefeningen met fysieke drones kostbaar en logistiek belastend.
Installatie van het systeem door Saab. (Foto: Saab)
Simulatie
Om toch te kunnen oefenen, wordt steeds vaker gekeken naar lasergestuurde simulatiesystemen die realistische dreigingen kunnen nabootsen zonder fysieke risico's of materiële schade. Zulke systemen maken het mogelijk om relatief laagdrempelig, met beperkte middelen, complexe gevechtsscenario's te trainen.
Al sinds de jaren zeventig bestaan er simulatiesystemen die gebaseerd zijn op lasertechnologie. Deze worden vooral voor trainingen van militairen op land ingezet. Deze systemen hebben in de meest eenvoudige opzet een laserzender die op een geweer kan worden geplaatst en ontvangers die op de uitrusting van militairen worden geplakt. Zo kunnen treffers worden geregistreerd.
Het lasergebaseerde trainingssysteem GAMER van Saab vindt zijn oorsprong in de jaren 90, toen de behoefte aan veilige, realistische oefenomgevingen voor landstrijdkrachten toenam. Dankzij het laser-systeem kon realistisch getraind worden zonder de logistieke last en de gevaren van scherpe munitie.
Het systeem werd aanvankelijk ontwikkeld voor infanterie- en pantsertrainingen en maakte gebruik van draagbare laserzenders en -ontvangers die op voertuigen en uitrusting konden worden bevestigd. Het werd al snel breed ingezet in Scandinavië en later in NAVO-verband, onder meer bij oefeningen in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.
Gedurende de afgelopen dertig jaar is het systeem stapsgewijs doorontwikkeld. Met de introductie van de BT46-tweewegslasertechnologie, waarmee ook terugkaatsende simulaties mogelijk zijn, werden gevechtsscenario's nog realistischer. GAMER groeide uit tot een modulair platform dat naast infanterietraining ook wordt gebruikt voor verkenningseenheden, en voor artillerie en luchtmobiele operaties.
Wereldwijd wordt het systeem volgens Saab door meer dan 35 landen gebruikt, waaronder door het Amerikaanse Korps Mariniers.
Zweedse mariniers gebruiken het systeem ook. (Foto: Saab)
Simulatie als voorbereiding op asymmetrische oorlogsvoering
De overstap naar het maritieme domein is een relatief recente ontwikkeling. Door de veranderende dreigingsomgeving op zee -drones, kleine aanvalsvaartuigen en asymmetrische tactieken - ontstond de behoefte aan vergelijkbare trainingscapaciteiten voor marine-eenheden. De uitdaging zat vooral in de technische aanpassing aan het zeeklimaat: corrosie, ruimtebeperkingen aan boord, en integratie met scheepssystemen. In samenwerking met NAVO-partners en binnen het kader van de Interoperability User Community (IUC) ontwikkelt Saab het systeem nu verder tot een volwaardige maritieme trainingsoplossing.
GAMER maakt gebruik van programmeerbare simulaties; met één vliegende drone kan in de simulatie bijvoorbeeld een zwerm van drones nagebootst worden. Dit stelt marine-eenheden in staat om hun tactieken te testen tegen een verscheidenheid aan scenario's, zonder dat daar tientallen fysieke middelen voor nodig zijn.
Oekraïne heeft in de Zwarte Zee laten zien dat het schepen tot zinken kan brengen met varende drones. Hier een aanval uit 2023. Het fregat Admiral Makarov (Admiral Grigorovichklasse) en bijbehorende helikopter probere de aanvallende varende drones tijdig uit te schakelen. Het fregat vaart op hoge snelheid, gezien de boeg- en hekgolven. Het blijkt niet eenvoudig om een aanval van drones af te slaan doordat ze slecht zichtbaar zijn, snel varen en wendbaar zijn. (Foto: screenshot Youtube)
Van doctrine naar praktijk: tactieken toetsen en verbeteren
Het trainen op nieuwe dreigingen biedt levert volgens Saab ook meerwaarde op voor het verbeteren van doctrines en procedures. Door realistische simulaties kunnen bestaande richtlijnen worden getoetst aan snel evoluerende dreigingsbeelden. Bijvoorbeeld: welke munitietypen zijn effectief tegen kleine drones? Wat is de optimale detectie- en reactietijd? En hoe worden kritieke zones aan boord het beste beschermd?
Simulatieoefeningen leveren data en feedback die waardevol zijn voor deze evaluaties. Zo ontstaat volgens Saab een leercyclus waarbij zowel operationele als beleidsmatige inzichten worden versterkt.
Internationale samenwerking en interoperabiliteit
NAVO-lidstaten werken steeds nauwer samen op het gebied van gezamenlijke training en standaarden. Simulatiesystemen die interoperabel zijn - dus aansluiten op systemen van andere landen - vergroten de mogelijkheden voor gecombineerde oefeningen.
Bovendien kunnen landen via gezamenlijke oefenprogramma's ervaringen delen en tactieken ontwikkelen die toepasbaar zijn in uiteenlopende geografische contexten, van de Noordzee tot de Middellandse Zee.
GAMER
Een van de belangrijkste voordelen van de maritieme variant van GAMER, het Maritime Live Training-systeem, is volgens Saab de mogelijkheid om oefeningen dicht bij de haven uit te voeren, waardoor eenheden dichter bij huis en met veel minder restricties kunnen trainen. De frequentie en toegankelijkheid van oefeningen zou er ook aanzienlijk door worden verhoogd.
GAMER - zowel voor land als zee - beschikt over een reeks interoperabele softwaretools ter ondersteuning van de volledige trainingscyclus: van planning en voorbereiding tot uitvoering, controle en evaluatie. Componenten van het systeem omvatten vuursystemen, doelsystemen, communicatie-infrastructuur en oefencontrolesystemen (EXCON), allemaal geïntegreerd om een naadloze en realistische trainingservaring te garanderen.
Het systeem voor Maritime Live Training van Saab werd in september opgeleverd in Den Helder. (Foto: Saab)
Lasertechnologie voor realistische gevechtsscenario's
De kern van Saabs Maritime Live Training is nog altijd het gebruik van lasertechnologie. Zoals vermeld, wordt geen gebruik gemaakt van een enkelvoudige laser, maar vertrouwt Saab op de BT46 tweewegslasertechnologie. Deze technologie modelleert de snelheid, vliegtijd en het vliegpad van de munitie nauwkeurig. Het zorgt ook realtime voor feedback waardoor het systeem nauwkeurig de effecten van munitie kan simuleren - inclusief inslagpunten, munitietypen en verwachte schade - zonder fysiek gevaar. Volgens Saab is dit het meest nauwkeurige en realistische lasersimulatorsysteem ter wereld.
Elk laserschot bevat gecodeerde gegevens, waaronder informatie over het munitietype, het kaliber en de impactkenmerken, volgens het NAVO-standaard U-LEIS-protocol. Deze gedetailleerde informatie garandeert nauwkeurige simulaties die realistische gevechtsomstandigheden moeten weerspiegelen. Het systeem kan geïntegreerd worden met de vuurleidingsystemen van het schip en biedt operators dezelfde feedback als bij echte munitie, om het trainingsproces zo realistisch mogelijk te houden.
Saab is naar eigen zeggen van plan om in de nabije toekomst kunstmatige intelligentie en data-analysetools te integreren om de evaluaties na afloop van een oefening te verbeteren.
Gebruik van GAMER aan boord van een Nederlands schip. (Foto: Saab)
Simulatie van meerdere dreigingen
Het Maritime Live Training-systeem is vooral bedoeld om zeestrijdkrachten voor te bereiden op nieuwere dreigingen en uitdagingen, zoals dronezwermen. Door zowel wapens als drones uit te rusten met laserdetectoren, kunnen marines droneaanvallen simuleren en de prestaties van hun gevechtssystemen beoordelen. Daarmee kunnen zij hun antidronetactieken verfijnen, de beste munitietypen identificeren en optimale aanvalsafstanden te bepalen.
Voor grotere schepen, zoals fregatten, kunnen laserdetectoren strategisch worden geplaatst op kwetsbare gebieden zoals de brug, de machinekamer of munitieopslagcompartimenten. Dit simuleert realistische kwetsbaarheidsmodellen en traint bemanningen om zwakke punten van een tegenstander aan te pakken en tegelijkertijd hun eigen zwakke punten te beschermen.
Bovendien kan het systeem een breed scala aan dreigingen simuleren, van kleine oppervlaktevaartuigen tot drones met een spanwijdte van slechts 50 centimeter. Dankzij slimme programmering kan één drone meerdere dreigingen simuleren, waardoor marines complexe scenario's kunnen uitvoeren zonder een groot aantal fysieke middelen te hoeven inzetten.
Boardingteams
Het systeem van Saab kan ook voor andere maritieme operaties worden ingezet, laat het bedrijf weten. Ook boardingteams kunnen getraind worden op het boarden van verdachte schepen waarin de potentiële dreiging - inclusief drones aan dek - wordt gesimuleerd. De nadruk ligt hierbij op snelheid van besluitvorming, tactische positionering en samenwerking tussen sensoren en wapenplatforms.
Deze teams worden dan uitgerust met laserdetectoren op hun uitrustingen en zenders voor op hun vuurwapens, waarbij hun locatie wordt gevolgd via GPS. Dankzij realtime tracking kan de oefenleiding de positie van elke deelnemer tijdens de boarding volgen, wat een extra laag realisme toevoegt.
Dit is een gesponsord artikel. Bij een gesponsord artikel kiest een opdrachtgever het onderwerp van het artikel. Saab heeft Marineschepen.nl betaald om dit artikel te schrijven over dit onderwerp, maar Saab had geen invloed op de journalistieke inhoud.
