De NAVO-missie Baltic Sentry, gericht op het monitoren en beschermen van kritieke onderwaterinfrastructuur in de Oostzee, is nog in volle opbouw. Die missie zal niet enkel bestaan uit oppervlakteschepen en vliegtuigen, maar ook uit een twintigtal varende drones. Dat maakte de NAVO zelf bekend, maar meer details over welke drones precies worden gebruikt gaf het niet. Wel gaf de Franse admiraal en Supreme Allied Commander Transformation Pierre Vandier mee dat het concept gebaseerd was op wat de VS doet in de Perzische Golf. Hoe gebruiken de Amerikanen hun drones, en welke zullen nu ook in de Oostzee varen?
Twee Piraya's van Saab. (Foto: Saab)
Drones sturen data naar hoofdkwartier
ISR of 'Intelligence gathering, surveillance and reconnaissance', dat is de voornaamste taak van de drones die de VS gebruiken in de Perzische Golf. Dat gebeurt onder commando van Task Force 59, een speciale drone-eenheid van de Amerikaanse Vijfde Vloot, die verantwoordelijk is voor de Perzische Golf, Rode Zee en delen van de Indische Oceaan. Deze Task Force heeft er met TF 59.1 sinds januari 2024 een aparte eenheid bij die zich specialiseert in het experimenteren met nieuwe concepten.
De data van de drones wordt in het hoofdkwartier van de Vijfde Vloot, te Manama in Bahrein ontvangen. AI wordt gebruikt om deze te verwerken, waardoor zij een gedetailleerd plaatje krijgen van wat er precies beweegt in het gebied.
Zeilende drone
Het concept van onbemande, op afstand bestuurbare of autonome vaartuigen is voor de Amerikaanse marine in deze regio niet nieuw: al in 2007 experimenteerde de Vijfde Vloot met Spartan. Bestaande RHIB's van 7 of 11 meter lang werden uitgerust met modules voor verschillende taken, van onderzeebootbestrijding of mijnenbestrijding tot verdediging tegen torpedo's en het verzamelen van inlichtingen.
In december 2021 werd het verfijnd met de lancering van de eerste Saildrone Explorer. Het 7 meter lange vaartuig, uitgerust met een zeil, werd voor het eerst te water gelaten in de Golf van Aqaba, tussen Egypte en Saoedi-Arabië, en voer 30 dagen rond.
Een maand later werden de Saildrone Explorer's ook richting de Perzische Golf gestuurd, waar ze extra ogen en oren vormen voor de Amerikanen. Zo kunnen de drones uitgerust worden met verschillende types sonar, echolood of een akoestische dopplerstroommeter, dat zeestromingen kan meten tot op grote diepte. Met behulp van allerlei sensoren aan boord van de droneschepen, die werken op zonne-energie, wordt een grote hoeveelheid data verzameld.
Door gebruik te maken van een zeil voor voortstuwing, kunnen de droneschepen het hele jaar rond blijven varen, weliswaar aan een lage snelheid.
Naast de Explorer experimenteert de Amerikaanse marine nog met andere drones, zoals de MARTAC Mantas T-12 en Devil Ray T-38. De eerste is bootje van 3,6 meter lang met elektrische voortstuwing dat een snelheid van 30 knopen (of 55 km/u) kan bereiken. De drone heeft een draaglast van 64 kilogram, een pak minder dan de grotere T-38. Deze schepen van 11 meter lang kunnen 1.100 kilogram vervoeren.
Beide drones kunnen tal van taken aan: ze kunnen net als de Saildrone Explorer worden ingezet voor ISR-missies, maar net zo goed voor mijnenbestrijding, zoek- en reddingsacties, transport, elektronische oorlogsvoering of zelfs gevechtsmissies.
Bij een live firing exercise eind 2023 vuurde de Devil Ray T-38 scherpe munitie op verschillende doelen.
Begin 2023, 15 maanden sinds de oprichting van Task Force 59, was de eenheid volledig operationeel. De verschillende tientallen drones hadden toen al 30.000 uren op zee afgelegd, bestuurd van afstand of autonoom.
USV's van de Amerikaanse Task Force 59 in Bahrein. Rechts de Saildrone Explorer. (Foto: Amerikaanse marine)
Baltic Sentry
Het is precies die aanpak die de NAVO wenst over te nemen voor operatie Baltic Sentry, zo schreef Marineschepen.nl vorige week naar aanleiding van de uitspraken van Vandier.
De missie in de Oostzee is tweeledig: enerzijds zal de NAVO de kritieke onderwaterinfrastructuur beter monitoren en beschermen met oppervlakteschepen, vliegtuigen en drones. Anderzijds dient de missie ook om te experimenteren met onbemande droneschepen. "Het is een totaal nieuwe insteek van het gebruiken van capaciteiten, waarmee we de dingen anders en sneller willen doen."
Vandier verwees ook expliciet naar de Amerikaanse werkwijze en zei dat het idee is om dat concept na te bootsen.
De Franse admiraal zei echter ook drones te willen leveren met de "snelheid van het licht".
Een woordvoerder van de NAVO verduidelijkte nadien dat het om een twintigtal varende drones gaat. De bedoeling is dat deze, elk met eigen en verschillende sensoren, een netwerk zullen vormen waarbinnen het volledige plaatje kan worden opgebouwd.
Uit de woorden van Vandier blijkt dat de drones afkomstig zijn van de acht Oostzee-landen. "Zij zullen hun eigen drones aan de NAVO geven".
Drones?
Snel USV's leveren en inzetten, klinkt misschien eenvoudig, maar er zijn nog helemaal niet veel drones die voorbij de experimentele fase zijn.
De acht Oostzee-landen (Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Polen en Zweden) hebben voor zover bekend geen volwaardige operationele USV-eenheden.
Er bestaan vandaag al wel verschillende USV's die hiervoor kunnen gebruikt worden. Een aantal daarvan werd in september 2024 uitvoerig getest en geobserveerd door de verschillende NAVO-lidstaten tijdens REPMUS24, een jaarlijkse militaire oefening gericht op het experimenteren met onbemande drones, in alle domeinen.
Zo ontwikkelt Saab Kockums de Piraya voor de Zweedse marine, een klein bootje met een motor van 20pk, en ontworpen om minder zichtbaar te zijn voor het blote oog en radarsystemen. Deze boten zijn uitgerust met infraroodsensoren en hydrofoon, om geluiden onder water op te pikken.
Daarnaast testte Zweden ook de Evolo of 'Ghostfoiler' . Deze drone ziet er op het eerste zicht uit als een surfplank, maar het is in werkelijkheid een draagvleugel-drone, een toestel dat dankzij de draagvleugel voor een deel uit het water wordt getild. De Evolo is uitgerust met camera's en is zeer snel en wendbaar. Daarnaast is er bijvoorbeeld ook SatLab Solutions, dat met de HydroBoat 1500, 1200 en 990 drie USV's bouwt die met hun sensoren een gedetailleerde 3D-kaart van de zeebodem kunnen 'tekenen'.
Polen bestelde in december 2021 bij het Franse Exail, de DriX. Deze drone lijkt op een kleine onderzeeboot, maar is wel bedoeld voor oppervlaktewerk. De acht meter lange drone is uitgerust voor hydrografisch onderzoek en beschikt over radar, camera's en een LIDAR.
Aan de Technologie-universiteit van Gdansk wordt intussen gewerkt aan de Drozd, een onbemand ekranoplan, dat gebruik maakt van het grondeffect om op een lage hoogte boven het zeeoppervlak te vliegen. Dit project zit echter nog in volle ontwikkeling: het eerste twee meter lange prototype werd getest, de tweede versie wordt verwacht in 2026.
Ook het Duitse bedrijf EvoLogics ontwikkelt verschillende drones die van pas kunnen komen. De kleine Sonobot 5, een catamaran van 1,3 meter lang en bijna 1 meter breed, is uitgerust met verschillende sonarsystemen en een camera. De Duitse regering leverde al verschillende Sonobot 5's aan Oekraïne, waar ze gebruikt worden in de mijnenbestrijding onder water.
De Baltische landen experimenteren ook met verschillende USV's en bedrijven die deze kunnen leveren. Zo presenteerde het Letse NEWT21 op Euronaval 2024 de Fog, een 135kg zware boot die via Starlink kan worden aangestuurd vanuit een moederschip, vliegtuig of vanaf land. De boten kunnen goederen of personen vervoeren, met Hydra 70mm-raketten aanvallen uitvoeren, mijnen leggen of onbemande vliegende drones lanceren. Deze drones worden vandaag al ingezet door de Oekraïense strijdkrachten.
Zoals eerder al gezegd: het type drones dat precies zal gebruikt worden werd niet gespecifieerd door Vandier. Er zijn vandaag ook heel wat opties beschikbaar bij de lokale industrieën om drones van alle groottes, gewicht en mogelijke uitrusting aan te kopen. Om het 24/7-netwerk goed te laten functioneren, zullen verschillende drones met elk hun eigen inzet moeten worden gecombineerd. Zo zullen bepaalde drones meer ogen onder water kunnen voorzien, waar anderen puur gericht zijn op oppervlakte-surveillance.
Er zijn dus steeds meer USV's, maar van een doorgewinterde USV-vloot is nog geen sprake.
Auteur: Kasper Goossens Kasper schrijft sinds november 2023 als freelance journalist voor Marineschepen.nl. Eerder werkte hij onder meer voor de Belgische nieuwswebsite Business AM, waar hij zich specialiseerde in defensie en geopolitiek. Wekelijks bundelt hij de belangrijkste gebeurtenissen in deze sectoren in een nieuwsbrief op Substack, 'Defense in Brief'. Kasper studeerde Journalistiek aan de Arteveldehogeschool in Gent.
