Door: Frederik van Lokeren
Bericht geplaatst: 18-08-2026 | Laatst aangepast: 18-08-2026
De Amerikaanse marine moet een plan presenteren hoe het kan overstappen op conventionele stoomkatapulten en hydraulische wapenliften aan boord van de nieuwste vliegkampschepen. Dat staat in een presidentieel memorandum van vorige week donderdag. Het memorandum maakt deel uit van een breder plan om de Amerikaanse scheepsbouwindustrie en de Amerikaanse marine te versterken. Een daadwerkelijke terugkeer naar conventionele technologie zou een opmerkelijke koerswijziging betekenen voor de US Navy, die juist met de Fordklasse de elektromagnetische katapult en elektromagnetisch aangedreven wapenliften introduceerde.
Een F/A-18F Super Hornet wordt gelanceerd vanaf USS Gerald R. Ford. De Ford was het eerste schip dat EMALS gebruikt. (Foto: Amerikaanse marine)
Op 13 augustus publiceerde Amerikaanse President Donald J. Trump een presidentieel memorandum met als titel "De heropbouw van de Amerikaanse marine en de Amerikaanse scheepsindustrie". Het memorandum is onder andere gericht aan de Amerikaanse minister van Oorlog, het Pentagon, en de Amerikaanse Marine met de opdracht om verschillende studies voor te bereiden.
Het memorandum geeft het Pentagon zestig dagen de tijd om een studie voor te leggen aangaande de haalbaarheid om de elektromagnetische katapulten en de elektromagnetisch aangedreven wapenliften aan boord van vliegkampschip CVN-81 (USS Doris Miller) te vervangen met conventionele technologie.
De Doris Miller is het vierde schip van de Gerald R. Fordklasse. Het eerste staal voor dit schip werd reeds in 2021 gesneden, de kiellegging van het schip staat echter in de tweede helft van 2026 gepland. Uiteindelijk dient het vliegdekschip in 2034 opgeleverd te worden.
Trump zelf heeft sinds 2017 verschillende keren vermeld dat hij voorstander is om de elektromagnetische katapulten (het Electromagnetic Aircraft Launch System of EMALS) en de elektromagnetisch aangedreven liften aan boord van de Gerald R. Fordklasse om te bouwen naar bestaande conventionele systemen. Hij noemt hierbij de toenemende kosten en complexiteit die EMALS met zich mee brengen. Ook beweert Trump dat de bemanning aan boord van Amerikaanse vliegdekschepen voorstander is om conventionele (met stoom aangedreven) katapulten te blijven gebruiken. Daar is echter geen bewijs voor.
Ombouw zou vergaande gevolgen met zich mee brengen
Hoewel het memorandum momenteel een studie naar de haalbaarheid en de kosten voorziet, is het niet zeker in welke mate Trump zijn eisen zal doordrukken en een effectieve ombouw zal verplichten.
Gezien de lange doorlooptijd zijn de EMALS-katapulten voor de Doris Miller reeds besteld. Dit maakt een conversie moeilijker te verantwoorden vanuit een financieel standpunt, hoewel men kan argumenteren dat de EMALS-katapulten van de Doris Miller nog kunnen hergebruikt worden voor reserveonderdelen.
Momenteel is de Gerald R. Fordklasse gebouw rond de EMALS-katapulten. Hoe groot de impact in het bestaande ontwerp zal zijn om de stoomkatapulten op de te bouwen schepen terug te brengen, moet dus worden uitgezocht.
Daarbij moet worden opgemerkt dat de Fordklasse net als de oudere nucleair aangedreven carriers zoals die van de Nimitzklasse stoomturbines hebben. De nucleaire reactor zorgt in de basis immers alleen maar voor warmte waarmee water wordt verhit. Het is stoom dat de machines in beweging zet.
Het memorandum schrijft overigens voor dat het stoomkatapultenonderzoek zich moet richten op 'CVN-81' en gaat dus nog niet zover om dat voor alle te bouwen carriers van de Fordklasse te eisen.
Behalve gevolgen voor het ontwerp, heeft zo'n wijziging ook gevolgen voor de logistiek. Een terugkeer naar conventionele katapulten met stoom betekent bijvoorbeeld ook dat de Amerikaanse marine terug zal keren naar een groep bemanningsleden die opgeleid is om conventionele katapulten te bedienen en herstellen, en een andere groep die getraind is voor de EMALS-katapulten.
Terwijl in de VS de EMALS onder presidentiële druk staat, is het Chinese vliegkampschip Fujan uitgerust met drie EMALS katapulten en voorziet Frankrijk nog altijd om EMALS te installeren op hun toekomstig vliegdekschip, de France Libre (voorheen Porte-avions de nouvelle génération / PA-NG). Frankrijk koopt voor haar vliegkampschepen al geruime tijd de katapulten in de VS. Dat geldt ook voor de nieuwe EMALS-katapulten.
Rheinmetall presenteerde begin deze maand het GMF 140-fregat voor de "Noord-Amerikaanse markt". Een mysterieuze aankondiging, die mogelijk iets te maken heeft met dit decreet van Trump. (Beeld: Rheinmetall)
Bouw van Amerikaanse schepen in het buitenland en nieuwe scheepsklasse
Het memorandum omvatte in totaal zeven punten, waarvan nog twee opvallend zijn. Zo wil Trump het mogelijk maken om Amerikaanse marineschepen in het buitenland te laten bouwen. Iets dat sinds de Jones Act in 1920 werd aangenomen niet meer was toegestaan: marineschepen (en andere schepen van de federale overheid) moeten in de VS worden gebouwd.
De VS sloot in oktober 2025 met Finland een historische overeenkomst. Op basis daarvan bouwen Finse werven vier tot vijf kustwacht-ijsbrekers voor de Amerikaanse kustwacht in Finland. Volgens dit "Finland-model" kunnen van een Amerikaanse scheepsklasse twee schepen in het buitenland gebouwd worden op voorwaarde dat de buitenlandse scheepsbouwer ofwel een nieuwe scheepwerf te bouwt in de VS, of een meerderheid aan aandelen in een bestaande Amerikaanse scheepswerf neemt.
De scheepsbouwer dient tevens in te staan voor de opleiding en inzet van personeel op de Amerikaanse scheepswerf. Ook moet de werf Amerikaanse toeleveranciers kiezen voor alle schepen die op Amerikaanse werven worden gebouwd.
Hiermee hoopt de Amerikaanse regering de voortdurende problemen rond de bouw van Amerikaanse marineschepen op te lossen.
Een tweede opvallende item is dat de minister van Oorlog negentig dagen de tijd heeft om een plan op te zetten voor een aanbesteding van nieuwe escorteschepen (fregatten en torpedobootjagers zijn typische escorteschepen). Deze nieuwe schepen moeten ook ingezet kunnen worden voor onderzeebootbestrijding en oppervlakteoorlogvoering.
Bij dit nieuwe project moet het Finland-model worden toegepast. Belangrijk is bovendien dat de Amerikaanse marine het oorspronkelijke ontwerp niet samen met de bouwer mag aanpassen. Wijzigingen in het ontwerp zijn alleen toegestaan na toestemming van de minister van Oorlog.
Jaren terug besloot Washington om de scheepsbouw-impasse te doorbreken door buitenlandse ontwerpen te kiezen voor nieuwe marineschepen. De Italiaanse FREMM-fregatten werden gekozen, maar vervolgens dusdanig gewijzigd dat zij nog maar vijftien procent overeenkwamen met het oorspronkelijke ontwerp. Het resultaat was een veel duurder programma en uiteindelijk annulering van deze Constellationklasse.
Over dit nieuwe programma is weinig bekend. Mogelijk dat dit een programma is waar Rheinmetall het onlangs gepresenteerde ontwerp GMF 140 voor heeft getekend.
Auteur: Frederik Van Lokeren Frederik schrijft sinds 2022 als freelancer voor Marineschepen.nl. Hij was als logistiek officier bij de Belgische marine (2010-2017) o.a. eenheids- commandant van mijnenjager BNS Lobelia tijdens de onderhousdsperiode en Hoofd Logistieke Dienst van het M-fregat BNS Louise-Marie. Nu is Frederik werkzaam als business & process analist Supply Chain Management bij Flexso. Verder volgt Frederik nauwgezet maritieme en amfibische ontwikkelingen op de voet, met een specifieke interesse in de Russische marine en Marine Infanterie.
