In Portugal worden steeds meer concrete stappen gezet richting de aankoop van nieuwe fregatten. Deze moeten de huidige capaciteit, bestaande uit de Vasco Da Gamaklasse van Duitse makelij en twee voormalige Nederlandse M-fregatten (in Portugal bekend als de Bartolomeu Diasklasse) vervangen. Italië en Frankrijk voeren hun charmeoffensief alvast op.
Het Portugese M-fregat Bartolomeu Dias in augustus na NAVO-inzet. Het schip was van 1994 tot en met 2007 een Nederlands fregat: Hr.Ms. Van Nes. De Bartolomeu Dias werd gemoderniseerd in Den Helder en de Portugese marine is naar verluidt tevreden met deze fregatten. De kans op nieuwe Nederlandse fregatten in Portugese dienst lijkt echter klein. (Foto: Portugese marine)
Op 13 november meerde de Amiral Ron'arch af in Alcantara, Lissabon, zo berichtte de Portugese pers. Ook aanwezig: Pierre Éric Pommellet, CEO van de fabrikant van het schip, Naval Group. Het Franse FDI-fregat werd in 2022 te water gelaten en wordt in 2026 in gebruik genomen. De eerste overzeese trip bracht het schip alvast naar Portugal. Eens afgemeerd kreeg de crew de top van de Portugese marine en het ministerie van Defensie op bezoek.
Twee weken later, op 26 november, was het de beurt aan het Italiaanse fregat Emilio Bianchi (FREMM). Het verhaal loopt enigszins gelijk aan dat van de Amiral Ron'arch: het schip werd pas enkele jaren geleden te water gelaten, begin augustus 2025 in dienst gesteld en trok voor zijn eerste internationale reis naar Portugal.
En ook de Emilio Bianchi kwam niet alleen. De Italiaanse minister van Defensie, Guido Crosetto, was ook in Lissabon en begeleidde een delegatie van het Portugese ministerie van Defensie, de marine en de defensie-industrie aan boord van het fregat. In zijn kielzog reisden acht Italiaanse bedrijven mee, waarvan drie onderdeel zijn van de Fincantieri-groep, dat de fregatten bouwt. Dat het bezoek nadien een bezoek aan de noodlijdende Portugese scheepswerf Arsenal do Alfeite bracht, is allerminst toeval.
Daarna ging de Italiaanse delegatie richting het fort van São Julião da Barra, waar de Dag van de Industrie werd georganiseerd. Dit kustfort, aan de monding van de Taag, maakte sinds de bouw in de 16e eeuw al verschillende oorlogen mee. Vandaag is het de ambtswoning van de Portugese minister van Defensie, Nuno Melo. Het lijkt erop dat het fort nogmaals centraal staat in een oorlog: die rond het fregattencontract.
De Amiral Ronarc'h na het verlaten van Lorient een jaar geleden. (Foto: Naval Group)
Concurrentie
Zowel Frankrijk als Italië trokken alle registers open om de Portugezen te paaien. Er staat dan ook veel op het spel: Portugal zoekt naar een vervanger voor de huidige fregattenvloot. Die bestaat uit drie fregatten van de Vasco Da Gamaklasse, gebaseerd op het Duitse MEKO 200-ontwerp, en twee Bartolomeu Dias-fregatten. Dat is de Portugese benaming voor de M-fregatten Van Nes en Van Galen, in 2006 door Portugal opgekocht van de Nederlandse marine en omgedoopt tot Bartolomeu Dias en Francisco de Almeida.
Het lijkt er alleszins op dat de Portugese fregattenvloot moderner, maar in ieder geval in eerste instantie wel kleiner zal worden. Portugal mikt op de aankoop van twee à drie schepen (indien men er twee koopt, zal wellicht een derde in optie worden genomen), voor ongeveer een bedrag van drie miljard euro. Daarmee wordt dit het grootste marineproject ooit voor de Portugese marine.
Tot op heden is dat nog de aankoop van de twee Duitse Type 214-onderzeeboten van de Tridenteklasse, destijds goed voor een bedrag van één miljard euro.
Europees
Portugal hoeft het project echter niet volledig zelf te financieren. Het diende afgelopen vrijdag namelijk haar dossier in bij de Europese Unie in het kader van SAFE (Security Action for Europe), een project waarbinnen in totaal 150 miljard euro voorzien is voor de modernisering en uitbouw van Europese strijdkrachten. Portugal heeft recht op 6 miljard euro en moest eind november doorgeven waar het dit aan wil uitgeven. Het Portugese Expresso geeft aan dat het gros van dat bedrag wellicht naar de nieuwe fregatten gaat.
Maar naar welke? Die beslissing lijkt nog niet gemaakt. De afgelopen jaren zijn meerdere namen van geïnteresseerde werven in de Portugese pers genoemd. Werven als STM Defence, BAE Systems, maar natuurlijk ook Navantia uit buurland Spanje en TKMS dat Portugal eerder fregatten en onderzeeboten verkocht worden genoemd. Damen heeft er met de verkoop van de dronecarrier aan Portugal goede zaken gedaan.
Er zijn geen berichten dat er werven zijn afgevallen of niet zijn geselecteerd. Toch is het stil rond veel van bovengenoemde bedrijven en maken de bouwers van twee ontwerpen het meeste lawaai, of de meeste kans. Dat zijn de bouwers van de Franse FDI's en de Italiaanse FREMM's.
Frankrijk: kunnen in 2030 schepen leveren voor Portugal
Naval Group-CEO Pommellet liet zich in Portugal interviewen door de Portugese pers. Tegenover Expresso zei hij: "Naval Group heeft de capaciteit om tegen 2030 minstens twee fregatten aan Portugal te leveren." De Fransman geeft aan dat de productie bij Naval Group op volle toeren draait en dat zijn bedrijf twee fregatten per jaar kan bouwen.
"Dit was het eerste jaar dat we twee fregatten hebben geleverd, één aan Frankrijk - waar we momenteel aan werken - en één aan Griekenland, die voor het einde van het jaar zal worden geleverd", zegt de CEO. De Griekse FDI's (ook bekend als de Kimonklasse) moeten ten laatste midden 2029 in gebruik zijn. Dat geeft Naval Group de ruimte om na de Griekse eventueel Portugese schepen te bouwen.
Een tweede troef waar Pommellet mee uitpakt, is de economische return voor Portugal. Hij belooft dat 20 procent van de contractwaarde naar de Portugese industrie gaat. Daarnaast bekijkt Naval Group forse investeringen in Arsenal do Alfeite: "We evalueren de capaciteit van het Alfeite Arsenal, hoe we kunnen investeren en wat er geïnvesteerd kan worden om de vloot te ondersteunen."
Tegelijk zwaait de Fransman met de Frans-Griekse samenwerking. "We weten heel goed dat we veel bedrijven zullen moeten betrekken. In Griekenland zijn er bijvoorbeeld momenteel 70 bedrijven", zegt hij aan Expresso. "We kunnen hier het onderhoudsmodel opzetten dat we voor de Franse marine gebruiken".
De Emilio Bianchi nog voor de overdracht. (Foto: Fincantieri)
Italiaans fregat te groot
Over naar Italië dan, waar men hoopt om drie FREMM EVO-fregatten te kunnen verkopen. De FREMM EVO is een nieuwere versie van de 'gewone' FREMM. Deze heeft volgens de Italiaanse overheid platformautomatsering die beter bestand is tegen cyberdreigingen, een verbeterd airconditioning- en elektriciteitsdistributiesysteem, en een kleinere ecologische footprint. Het CMS is het "cyberbestendige" SADOC 4 Combat Management System, nieuwe DBR-XC fixed-face dualband radar, met een verbetering tegen ballistische raketten, elektronische oorlogsvoering, artillerie- en raketsystemen. Een nieuwe sonarsuite, communicatiesysteem en nieuwe tactische datalinks.
De Italianen hadden eenzelfde charmeoffensief als de Fransen in gedachten, maar dit viel enigszins in het water. Zo bleek de Emilio Bianchi (FREMM multiruolo) te lang om af te meren in Alcantara en moest de volledige delegatie dus uitwijken naar de haven van Sines om het schip te kunnen bezoeken. Die rit van twee uur was echter niet het enige vervelende aan de kwestie.
Wat op het eerste gezicht misschien een onbenulligheid lijkt, legde meteen al een probleem bloot als Portugal FREMM-fregatten zou aankopen. Deze schepen zijn namelijk te groot voor de Portugese voorzieningen, zo blijkt uit analyse van CNN Portugal. Dat vergeleek namelijk de afmetingen van het schip met de regelgeving van de havenautoriteit van Lissabon.
Het probleem bevindt zich op de stroming van de Taag, tussen de monding en het estuarium, tien kilometer landinwaarts. De voornaamste Portugese marinebasis, waar de fregatten komen te liggen, bevindt zich op de zuidelijke bank van het estuarium. Het traject tussen de monding en de basis is echter enkel bevaarbaar voor schepen met een maximale lengte van 135 meter en maximale diepte van 6 meter.
De FREMM EVO kan met zijn 145 meter en 8 meter diepgang dus enkel in- of uitvaren bij vloed. Samen met de FREMM EVO's zal Portugal dus een forse bagger-operatie moeten bestellen, als het deze schepen wil kunnen gebruiken. Daarnaast vereist deze klasse fregatten ook werken aan het Arsenal do Alfeite: met zijn twintig meter breedte past het schip niet in het droogdok, dat berekend is op schepen van 18 meter breed.
Ter vergelijking: de Amiral Ron'arch is een pak kleiner, met 122 meter lengte en een totale tonnage van zo'n 4.400 ton. De aankoop van dit schip vergt dus minder ingrijpende veranderingen voor de Taag en de scheepswerf van Arsenal do Alfeite.
Een Italiaans fregat valt echter nog niet uit te sluiten. Met Italië ondertekende de Portugese minister Melo dan ook een formeel samenwerkingsakkoord, hoewel hij er meteen bij zei dat dit niet meteen betekent dat zijn land de Italiaanse schepen zal kopen. Een vergelijkbaar memorandum tekende Portugal niet met Frankrijk.
Auteur: Kasper Goossens Kasper schrijft sinds november 2023 als freelance journalist voor Marineschepen.nl. Eerder werkte hij onder meer voor de Belgische nieuwswebsite Business AM, waar hij zich specialiseerde in defensie en geopolitiek. Wekelijks bundelt hij de belangrijkste gebeurtenissen in deze sectoren in een nieuwsbrief op Substack, 'Defense in Brief'. Kasper studeerde Journalistiek aan de Arteveldehogeschool in Gent.
