In een nieuw Amerikaans rapport wordt stevige kritiek geuit op de modernisering van de Ticonderogaklasse kruisers van de Amerikaanse marine. De marine wilde elf kruisers moderniseren, maar begon met de modernisering van zeven schepen. Uiteindelijk zullen slechts drie schepen worden gemoderniseerd. Sinds 2015 werd al 3,7 miljard dollar (ruim 3,5 miljard euro) gepompt in de modernisering. De helft van dat bedrag is weggegooid, want van vier schepen werd intussen beslist om ze uit dienst te stellen. Dat blijkt uit een rapport van de U.S. Government Accountability Office, een onafhankelijk overheidsagentschap dat onder meer audits uitvoert naar lopende defensieprojecten.
USS Gettysburg op 16 december 2024. Het schip werd in 1991 in dienst gesteld. Het schip zal, als een van de drie laatste schepen van de Ticonderogaklasse, tot 2030 moeten blijven varen. (Foto: US Navy)
De Ticonderogaklasse kruisers zijn al sinds 1983 in gebruik bij de Amerikaanse marine. Met 173 meter lengte, een bemanning van 350 personen en maar liefst 122 verticale lanceercellen, voor tal van verschillende raketten, horen de kruisers bij de grootste en zwaarst bewapende marineschepen ter wereld.
Maar de schepen raken ook aan het einde van hun 35-jarige levensduur. Van de vloot van ooit 27 Ticonderoga's, zijn er nu nog negen over. De laatste drie zullen in 2030 uit dienst gaan, zo plant de Amerikaanse marine.
Mislukte moderniseringspogingen
De Amerikaanse marine kampt regelmatig met geldtekort en dan staan de Tico's vaak boven aan de lijst met 'te schrappen schepen'. In 2012 wilde de marine afscheid nemen van zeven van de 22 Ticonderogaklasse kruisers en twee landingsschepen, maar werd dit tegengehouden door het Congres. Dat Congres besliste om meer fondsen vrij te maken voor de vloot, waarop in maart 2014 de marine met een plan kwam om elf kruisers te moderniseren, de helft van de vloot die toen nog in dienst was.
Volgens dat plan moest doorgevaren worden met de elf oudste schepen, de elf jongere moesten in reserve en langzaamaan onderhouden en gemoderniseerd worden. Een of twee oude Tico's moesten ieder jaar uit dienst en vervangen worden door een gemoderniseerde jongere Tico. De jongste kruiser, USS Port Royal, zou dan tot 2045 blijven varen. Dat schip zou de leeftijd van 51 jaar bereiken (maar werd in 2022 uit dienst gesteld).
De modernisering zou tien jaar duren. Voor elk schip zou de modernisering bestaan uit:
- 30 dagen waarin de staat van het schip wordt bekeken
- 90 dagen aan voorbereiding
- twee trimesters waarin gestart werd met de modernisering
- twee keer 180 dagen onderhoudsperiode
- 475 tot 600 dagen moderniseringsperiode
- 90 dagen voorbereiding om het schip opnieuw in de vaart te brengen
Het plan werd niet helemaal zo uitgevoerd, opnieuw door budgettaire problemen. Uiteindelijk werd het aantal schepen dat aan de modernisering zou beginnen in 2017 teruggebracht naar zeven. De zeven schepen die langer in de vaart zouden blijven, waren USS Hue City, USS Anzio, USS Cowpens, USS Vicksburg, USS Gettysburg, USS Chosin en USS Cape St George. Vier schepen zouden hun upgrade krijgen in het Regionale Onderhoudscentrum in Norfolk, aan de Amerikaanse oostkust, twee in Everett, Washington en één, USS Cowpens in San Diego in Californië, beide aan de westkust.
Om te kunnen besparen op personeelskosten besliste de marine om de schepen op 'inactief' te zetten; daarmee telden ze wel mee in de vlootgrootte, maar moeten slechts 45 bemanningsleden aan boord blijven, in plaats van de gebruikelijke 350. Maar om de schepen met de kleine crew te kunnen onderhouden werden maatregelen getroffen zoals het vervangen van de olie in de aandrijving door een bewaarmiddel. De GAO geeft aan dat dit een ongebruikelijke tactiek is; bij onderhoud of modernisering blijft de grootte van de bemanning doorgaans behouden. In de helft van de modernisering zou de bemanningsgrootte echter wel terug naar de volledige sterkte worden teruggebracht.
Het dek van USS Cowpens toen het acht jaar in modernisering was. (Foto: US Navy, via rapport GOA)
Gaten in het dek
Uiteindelijk zou het aantal schepen dat werd gemoderniseerd nog verder worden teruggedrongen. Aan USS Hue City werd nooit gestart en in 2022 besliste men om de modernisering van USS Anzio te annuleren na een eerste onderhoudsperiode. Op dat punt hadden deze schepen al 411 miljoen dollar aan bijkomende investeringen gekost. Dit jaar besliste men om ook de lijdensweg van USS Cowpens en USS Vicksburg stop te zetten.
Het dek van USS Cowpens kampt met sterke roest- en corrosie-aantasting; in verschillende tussenverdiepingen van het schip zitten gaten. Het schip had op dat moment al 678 miljoen dollar gekost, volgens de marine zou de modernisering ervan nog minstens 88 miljoen euro en drie extra jaren kosten. In augustus 2024 werd de Cowpens uit dienst gesteld.
USS Vicksburg kende eenzelfde lot: de upgrade werd, met al 745 miljoen dollar aan investeringen, in de zomer van 2024 stopgezet. De volledige afwerking zou nog minstens honderd miljoen dollar extra kosten, de kosten van het droogdok niet inbegrepen. Dat was nodig om werken te kunnen uitvoeren aan de sonardome, die op dat moment niet functioneerde. Zonder sonardome zou het schip niet in staat zijn om aan onderzeebootbestrijding te doen. Volgens verschillende bronnen waar de Government Accountability Office mee sprak, werd het schip ondertussen gekannibaliseerd om onderdelen te kunnen gebruiken voor andere kruisers, die wel hun upgrade krijgen.
USS Ticonderoga, het eerste schip van de klasse, werd in 1983 in dienst gesteld. Hier in 1985. Deze eerste schepen hadden geen verticale lanceerinrichting en werden begin deze eeuw uit dienst gesteld. (Foto: US Navy)
De laatste drie
Dat zijn er dus nog maar drie; USS Gettysburg, USS Chosin en USS Cape St George. De Gettysburg is ondertussen na 8 jaar weer operationeel. Maar niet zonder problemen: een inspectie legde enkele problemen met de wapensystemen en verschillende structurele problemen aan het schip bloot. Deze werden weggewerkt en de marine bracht het schip onder in de carrier strike group van vliegkampschip USS Harry S. Truman. Maar ook toen de inzet al beslist was, kaarten bemanningsleden nog problemen aan in onder meer de stuurinrichting, hydrauliek, voortstuwing en er waren storingen in de elektriciteitsvoorziening.
Ook USS Chosin heeft haar modernisering afgerond, volgend jaar volgt nog de inspectie. USS Cape St George zal later in 2025 weer operationeel inzetbaar moeten zijn.
Miljarden dollars weggegooid
De modernisering van de drie schepen levert dus enkele jaren aan levensduur op; in 2030 gaan ze uit dienst. En dat voor een kostprijs van 1,9 miljard dollar, ongeveer gelijk verdeeld. De vier schepen die de eindstreep nooit haalden, kostten al bijna even veel. Van de in totaal besteedde 3,7 miljard dollar is de helft dus besteed aan schepen die uiteindelijk geen meerwaarde meer zullen betekenen voor de Amerikaanse marine. Daarnaast blijkt de modernisering ook fors duurder: 881 miljoen of 36 procent meer dan begroot op 2,44 miljard dollar.
Het project liep ook heel wat vertraging op: USS Cowpens en USS Gettysburg zouden in 2019 klaar zijn met de modernisering, USS Vicksburg en USS Chosin het jaar daarop, en USS Cape St George in 2021. Die einddatum werd voor elk schip met vier jaar vooruitgeschoven, en USS Cowpens en USS Vicksburg werden dan nog geschrapt.
De sonardome van een torpedobootjager. In die dome zit de sonar, waarmee gezocht kan worden naar onderzeeboten. (Foto: US Navy)
Het 'raam' voor de sonardome van de Vicksburg na de mislukte test. (Foto: US Navy, via rapport GOA)
Slechte planning
De oorzaak van de problemen ligt volgens de GAO vooral bij slechte planning: tijdens het proces werden al 9.000 wijzigingen doorgevoerd aan het contract, met groeiende kosten en vertraagde oplevering tot gevolg. De bedrijven die een rol speelden bij het contract, zouden ook niet aan de kwaliteitseisen hebben voldaan, zo schrijft het agentschap. Zo voerde het orgaan 16 evaluaties uit, op 49 evaluatieperiodes. In 13 van de 16 controles legden ze ernstige kwaliteitsproblemen bloot. Het onderhoudscentrum van de marine stuurde ook 1.400 vragen tot correcties uit naar de bedrijven, om fouten of slecht werk recht te zetten, zoals laswerk dat niet naar behoren was uitgevoerd.
In het rapport geeft de GAO als voorbeeld de werken aan de sonardome op USS Vicksburg: "De sonardome bevindt zich aan de onderkant van de romp en bevat elektronische apparatuur bedoeld voor waarneming en navigatie. Als onderdeel van de modernisering moest de aannemer de rubberen ramen (in een sonardome wordt de metalen wand vervangen door rubberen panelen, waar de sonar door kan 'kijken', red.) inspecteren en vervangen. De overheid kocht een nieuw rubberen raam en paste het contract aan om ook de installatie ervan te dekken."
"Uit documentatie van de marine blijkt dat de aannemer te vroeg startte en deed dat zonder aanwezigheid van de fabrikant of vertegenwoordigers van de bemanning. Na de installatie merkte de bemanning op dat de aannemer schade had aangericht aan het rubberen raam. Noch de marine, noch de aannemer kon het probleem oplossen, dus werd een nieuw raam besteld voor meer dan één miljoen dollar. De overheid zocht geen compensatie bij de aannemer. Die voerde een druktest uit, om het raam te controleren op lekken, en die mislukte. Om dit weg te werken, gebruikte de aannemer materiaal dat niet geschikt was, zoals plastic folie, tape met commerciële lijm, bouwschuim en afdichtmiddelen."
Na 13 nieuwe testen en acht maanden vertraging, werd beslist de sonardome niet meer verder te herstellen. Uiteindelijk werd USS Vicksburg in juni 2024 uit dienst gesteld.
Waarschuwing voor de toekomst
Het GAO-rapport is niet enkel een audit van de modernisering van de Ticonderogaklasse, maar ook een waarschuwing voor de toekomst. Zo plant de marine in de komende jaren ook de modernisering van 23 torpedobootjagers, wat meer dan tien miljard dollar zal kosten, waarbij ook bedrijven zullen betrokken zijn die de kruisers onder handen namen. Ook 32 amfibische transportschepen moeten worden geüpgraded.
Het GAO-rapport bevat dan ook aanbevelingen aan de marine: zo moet erop toegezien worden dat het beleid rond grootschalige modernisering en onderhoud wordt aangepast om voldoende toezichtorganen toe te laten om de werken te controleren. Daarnaast werden de kruisers overgedragen van de vloot naar de materiaaldienst van de marine, NAVSEA, wat gezien werd als een fout. Door slechte opvolging werden grote fouten niet of niet snel genoeg aangepakt. Naar de toekomst toe zouden de schepen bij de vloot moeten blijven.
De laatste jaren wordt duidelijker dat de Verenigde Staten het steeds meer moeten afleggen tegen China: de Chinese marine telt vandaag al meer schepen dan de Amerikaanse vloot. De VS bezitten echter nog steeds de meeste lanceerinrichtingen, de belangrijkste wapens op marineschepen.
Alleen, met de uitdienststelling van de Ticonderoga's, die elk 122 verticale lanceercellen (VLS) bevatten, verkleint de afstand tussen China en de VS. Zo berekende Marineschepen.nl in 2022 dat de VS dat jaar 1.100 VLS-cellen zou verliezen. Het verschil met China blijft nog steeds groot, maar China wint wel steeds meer terrein. In 2021 had China nog 7.000 VLS-cellen minder dan de VS, maar in 2026 is dat verschil afgenomen tot 4.600. China stelt nieuwe marineschepen in dienst met 112 of 64 VLS-cellen per schip. De VS verwelkomt Arleigh Burkeklasse destroyers met 96 cellen, maar het afscheid van de Tico's met hun 122 stuks per schip telt zwaar mee.
Auteur: Kasper Goossens Kasper schrijft sinds november 2023 als freelance journalist voor Marineschepen.nl. Eerder werkte hij onder meer voor de Belgische nieuwswebsite Business AM, waar hij zich specialiseerde in defensie en geopolitiek. Wekelijks bundelt hij de belangrijkste gebeurtenissen in deze sectoren in een nieuwsbrief op Substack, 'Defense in Brief'. Kasper studeerde Journalistiek aan de Arteveldehogeschool in Gent.
