Europese mijnenbestrijding in Straat van Hormuz naderbij
Door: Frederik van Lokeren
Bericht geplaatst: 27-04-2026 | Laatst aangepast: 27-04-2026
Een Europese missie voor de ontmijning van de Straat van Hormuz begint langzaam vorm te krijgen met Frankrijk, Groot-Brittannië, België, Duitsland en nu ook Oekraïne, die intenties tonen om deel te nemen aan een dergelijke missie. In de tussentijd toont Iran, op moment van schrijven, nog geen duidelijk teken dat het schepen zal toestaan om door de straat te varen. Voor Oekraïne zou deelname de nodige ervaring in mijnenbestrijding in de Zwarte Zee met zich meebrengen.
De Fulda, Frankenthalklasse, wordt alvast richting de Middellandse Zee gestuurd. (Foto: Duitse marine)
Huidige situatie onzeker, Amerika onbereid om de doorgang te herstellen
De huidige situatie in de Straat van Hormuz blijft gespannen en zeer onzeker. Terwijl de onderhandelingen tussen Iran en de Verenigde Staten lopende zijn, blijft Iran de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz belemmeren. Al het verkeer in en uit de Perzische Golf vaart nu via twee corridors nabij de Iraanse kust en nabij het eiland Larak.
De huidige situatie in de Straat van Hormuz blijft gespannen en zeer onzeker. Terwijl de onderhandelingen tussen Iran en de Verenigde Staten lopende zijn, blijft Iran de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz belemmeren. Al het verkeer in en uit de Perzische Golf vaart nu via twee corridors nabij de Iraanse kust en nabij het eiland Larak.
Tot op heden slaagt de Amerikaanse marine er niet in om de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz te herstellen. De Amerikaanse eenheden blokkeren zelf de Iraanse havens in de zeestraat en richten zich in eerste instantie op het onderscheppen van schepen die naar en van Iraanse havens varen, om zo de economische druk op Iran te verhogen. In welke mate deze blokkade succesvol is ten opzichte van de extra inkomsten die Iran nu krijgt door de tolheffing, is onduidelijk.
De huidige situatie lijkt ook langzaam steeds verder te escaleren waarbij elke zijde aan het aftasten is tot hoe ver het kan gaan. Zo volgde op de inbeslagname van het koopvaardijschip Tifani door de Amerikaanse marine, de inbeslagname van twee koopvaardijschepen, de Epaminondas en de MSC Francesca door Iran.
De Verenigde Staten verklaarden bovendien dat elk Iraans schip waarvan vermoed wordt dat het mijnen legt, zonder enige twijfel beschoten zal worden.
De Saoudische mijnenjager Al-Shaqra in 2020. Deze mijnenjager werd in Groot-Brittannië gebouwd. (Foto: Amerikaanse marine)
Mijnenbestrijding noodgedwongen een Europese aangelegenheid?
Gespecialiseerde Amerikaanse vaartuigen om mijnen te bestrijden zijn nog altijd schaars in deze regio, wat opmerkelijk is aangezien de dreiging van zeemijnen steeds een belangrijke factor was in Amerikaanse oorlogsplannen in de afgelopen decennia. Zo trok de Amerikaanse marine nog in januari van dit jaar vier Avengerklasse mijnenvegers terug uit de Perzische Golf. De verloren mijnbestrijdingscapaciteit werd overgedragen aan verschillende Littoral Combat Ships die uitgerust werden met een mijnbestrijdingsmodule. Echter, al deze schepen werden vlak voor het conflict uit de regio verwijderd, waarbij twee van de voorziene LCS-schepen nu actief zijn in Zuidoost-Azië.
Met de Verenigde Staten weigerachtig om werk te maken van mijnenbestrijding in de Perzische Golf, valt deze taak noodgedwongen bij andere landen.
Landen als Saudi-Arabië, Oman en Pakistan hebben in het verleden Europese mijnenjagers aangeschaft. Saudi-Arabië heeft drie mijnenjagers van de Sandownklasse uit Groot-Brittannië, ook Oman heeft mijnenjagers van dit type en Pakistan heeft drie Franse Tripartite-mijnenjagers die in Nederland bekend zijn als de Alkmaarklasse. Van die Alkmaarklasse kocht Pakistan enkele jaren terug de Middelburg en Haarlem voor 75.000 euro. Voor zover bekend zijn deze landen niet bezig met de voorbereidingen voor een mijnenbestrijdingsoperatie.
Geen van de tien landen die in waarde via de Straat van Hormuz het meeste im- of exporteren bereiden zich voor op een dergelijke operatie. Van deze landen, de Verenigde Arabische Emiraten, China, Saudi-Arabië, India, Qatar, Koeweit, Zuid-Korea, Japan en Oman, hebben Zuid-Korea, Japan en China moderne mijnenbestrijdingscapaciteit.
Europese landen hebben wel het initiatief genomen om plannen voor mijnenbestrijding te bespreken. Dat deze bereidwilligheid er is, is niet zozeer door de aanhoudende Amerikaanse druk dat NAVO-bondgenoten zich bij het conflict dienen te betrekken. De NAVO is zeer duidelijk dat het een defensieve alliantie is en geen Amerikaans bondgenootschap voor offensieve doeleinden. Het feit dat Europese landen het voortouw nemen, vloeit eerder voort uit de noodzaak om Europese energieprijzen stabiel te houden, vooral nu Europa werk maakt van het permanent uitfaseren van Russische aardolie- en gasleveringen.
Voorbereidingen
De Franse marine lijkt momenteel het verst gevorderd in de voorbereidingen voor een mijnenbestrijdingsmissie in de Straat van Hormuz. De Franse marine hield tussen 13 en 15 april de oefening Salamine in de Middellandse Zee. Tijdens deze oefening maakten twee Tripartite-mijnenjagers een corridor in een gesimuleerd mijnenveld terwijl het fregat La Fayette, van de gelijknamige klasse, zich in de directe nabijheid van de mijnenjagers bevond ter bescherming. De oefening werd gehouden in de nabijheid van de Franse marinebasis nabij Brest.
Ook de Belgische regering lijkt de deelname aan een Europese missie om de Straat van Hormuz te ontmijnen in overweging te nemen. Zo werd de mijnenjager BNS Primula naar de Middellandse Zee gestuurd om direct deel te kunnen nemen aan een toekomstige ontmijningsmissie.
Duitsland lijkt eveneens geneigd om mijnenjagers, een escorteschip en een maritiem patrouillevliegtuig naar de Straat van Hormuz te sturen indien de juiste condities aanwezig zijn. Deze condities houden onder andere in dat de vijandigheden tussen de Verenigde Staten en Iran beëindigd zijn.
Een Franse mijnenjager tijdens de recente oefening. Overigens, nog met de oude PAP. Deze gele drone stamt uit begin jaren tachtig. (Foto: Franse marine)
Oekraïense deelname
Een belangrijke bijdrage aan een mogelijke Europese missie in de Straat van Hormuz lijkt momenteel uit Oekraïense hoek te komen. Oekraïne zou naar verluidt bereid zijn om meerdere schepen naar de zeestraat te sturen. Oekraïense militairen zouden al deelnemen aan de gezamenlijke vergaderingen om een mijnenbestrijdingsmissie te organiseren.
Oekraïne beschikt over de middelen om een significante bijdrage te leveren aan een ontmijningsmissie met mogelijk vijf mijnenjagers die beschikbaar zijn. Zo beschikt Oekraïne over twee mijnenjagers van de Britse Sandownklasse en drie mijnenjagers van de Tripartiteklasse waarvan twee door Nederland en één door België werd geleverd.
Deze schepen bevinden zich momenteel in West-Europese wateren en hebben, naast training van Oekraïense manschappen, geen directe taak. Zij mogen immers volgens het Verdrag van Montreuz niet door de Turkse zeestraten richting de Zwarte Zee. De reis van deze vijf schepen naar Oekraïne zal naar alle waarschijnlijkheid pas na het einde van de Russisch-Oekraïense oorlog plaatsvinden, waarbij deze schepen ingezet zullen worden om Russische mijnen en explosieven in de Zwarte Zee onschadelijk te maken.
Een bijdrage van Oekraïne aan een missie in de Straat van Hormuz betekent voor Oekraïne belangrijke kansen die het niet naast zich kan neerleggen. Enerzijds kan Oekraïne de nodige politieke goodwill bij westerse bondgenoten en bij de Golfstaten verzekeren, wat kan helpen bij politieke en economische steun aan Oekraïne. Anderzijds laat een missie in de Straat van Hormuz het toe om belangrijke praktische ervaring op te doen in het ontmijnen van maritieme regio's, een ervaring die na de Russische invasie van Oekraïne enorm van pas zal komen.
Auteur: Frederik Van Lokeren Frederik schrijft sinds 2022 als freelancer voor Marineschepen.nl. Hij was als logistiek officier bij de Belgische marine (2010-2017) o.a. eenheids- commandant van mijnenjager BNS Lobelia tijdens de onderhousdsperiode en Hoofd Logistieke Dienst van het M-fregat BNS Louise-Marie. Nu is Frederik werkzaam als business & process analist Supply Chain Management bij Flexso. Verder volgt Frederik nauwgezet maritieme en amfibische ontwikkelingen op de voet, met een specifieke interesse in de Russische marine en Marine Infanterie.
