Marineschepen.nl wenst alle bezoekers, abonnees en adverteerders van de site een gelukkig en gezond 2026. Het afgelopen jaar was met de komst van de betaalmuur een bijzonder jaar voor Marineschepen.nl. 2026 jaar is een mijlpaal; de site werd in augustus 25 jaar geleden gestart. De must reads van 2025 en een vooruitblik op het nieuwe jaar.
Zr.Ms. Karel Doorman bij het verlaten van Amsterdam na afloop van Sail. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
We zullen later dit jaar langer stilstaan bij het 25-jarig bestaan van Marineschepen.nl. Belangrijker is dat er geen zorgen meer zijn over het voortbestaan van de site. Eind 2024 waren die er wel, ondanks dat de website in dat jaar bijna 5 miljoen keer was bezocht. De keuze was eenvoudig: stoppen in het voorjaar van 2025 of een betaalmuur. Die keuze was, mede dankzij adviezen van de web- en app-ontwikkelaar DTT, snel gemaakt. Direct meldden zich de eerste abonnees aan en sindsdien groeit het aantal lezers dagelijks.
Inmiddels hebben duizenden personen de stap naar een betaald account gemaakt. Ondertussen werd de gratis site nog altijd goed bezocht; bijna 4 miljoen keer in 2025. Hierdoor bleef Marineschepen.nl interessant voor adverteerders. Opnieuw dank aan alle abonnees én adverteerders! Al met al zorgde het binnen Marineschepen.nl voor meer rust en focus. Het leverde bijvoorbeeld ook de mogelijkheid op om het team op administratief vlak uit te breiden.
De premium-site levert ook beter leesbare artikelen en een mooiere, rustigere presentatie op. De foto's zijn veel groter en de site is ook perfect voor mobiel. En dat allemaal zonder vervelende marketing-cookies. Daarnaast levert de technologie achter de site weer nieuwe mogelijkheden op voor uitbreidingen en hopelijk kunnen we daar in 2026 mee starten.
Must reads 2025
In 2025 hebben we meer dan 230 artikelen gepubliceerd, waarvan 120 premium-artikelen; artikelen met informatie die alleen op de premium-site te vinden is. We gaan ook langzaamaan de scheepspagina's overzetten naar de premium-site, zodat deze kan worden bijgehouden met informatie afkomstig uit de premium-stukken.
Zo'n 110 artikelen bestaan uit nieuws afkomstig van andere nieuwsmedia, deze artikelen waren voor iedereen te lezen. Die artikelen werden dan ook goed gelezen; de bestgelezen ieder bijna 100.000 keer. De top 7 van 2025:
Bij de premium-artikelen geen ranking van bestgelezen stukken, maar een selectie van de artikelen die er het meest uit springen.
Wat betekent nieuwe koers VS voor Europa en de marine? De nieuwe koers in de VS zorgt voor fundamentele veranderingen in Europa en heeft ook gevolgen voor de deels Amerikaans georiënteerde Koninklijke Marine. Met vice-admiraal b.d. Ben Bekkering en vice-admiraal b.d. Matthieu Borsboom sprak Marineschepen.nl over de gevolgen en de te nemen stappen. Dat leverde verrassende inzichten in. Bijvoorbeeld over of de drie hoofdtaken nog van deze tijd zijn (nee) en de focus van Nederland op de NAVO-plannen (te veel). En waar de marine zich op zou kunnen richten.
Een must read voor iedereen die geïnteresseerd is in de marine én in de internationale ontwikkelingen. In het verlengde is het dan ook interessant om te lezen over de keuze voor Tomahawk: is dat nu wel zo verstandig?
Model van het ASWF. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Tweeluik over de ASW-fregatten
Er wordt veel over de ASW-fregatten gesproken, maar slechts weinig mensen weten écht hoe het zit. De projectleider bij COMMIT en de projectdirecteur van Damen staan bovenaan in dat korte lijstje. In een uitgebreid dubbelinterview spraken we begin dit jaar over het ontwerpen, de bouw(plannen) en de technologie van de schepen voor België en Nederland. Lees deel 1 en hier in deel 2.
Om het actueel te houden, kan je ook nog meer lezen over de huidige problematiek rond de eisen en in dit artikel dieper duiken in de bijzondere onderwatersensoren.
Must reads voor iedereen die een van de twee grootste nieuwbouwprojecten van dit moment willen volgen.
Screenshot van een pagina op de premium-website. Er is meer ruimte voor beeld.
Diep in de Orkaklasse
Over grote nieuwbouwprojecten gesproken. Marineschepen.nl kreeg toegang tot de afdeling op de Kromhoutkazerne die zich helemaal richt op de nieuwbouw van de Orkaklasse in Frankrijk. Achter de zware deuren die normaal gesloten blijven, spraken de programmadirecteur en zijn plaatsvervanger heel open over dit onderzeebootprogramma. Het leverde verhalen vol nieuwe details en inzichten op. Ook dit interview was te veel voor één artikel. Dus het werd een deel over de samenwerking en het ontwerpen, in deel twee bespreken we het binnenste van de boot.
Waarom lezen? Natuurlijk om de schetsen en verhalen over de ruimtes aan boord te zien, maar ook (deel 1) om eens stil te staan bij het ontwerproces en het dilemma als het gaat om de onderzeebootkennis in Nederland: delen we die of houden we die voor onszelf?
Is de Walrusklasse rijp voor het museum?
Die onderzeebootkennis is lang niet helemaal weg uit Nederland. En wat er nog is, is echt wat waard. Dat zie je bijvoorbeeld aan de huidige Walrusklasse, waarvan er nog drie over zijn. Een van deze boten lag tijdens Sail in Amsterdam. Nu moet je niet te veel waarde hechten aan het inschattingsvermogen van het ongeoefende oog: schrijver dezes was erbij toen een van de eerste NH90-helikopters aan het publiek getoond werd. Een vriendelijke buurtbewoonster vroeg toen aan de trotse vlieger of de helikopter nog kon vliegen, "hij ziet er zo oud uit". Dat door Sail-bezoekers gevraagd werd of de onderzeeboot Zeeleeuw een museumonderzeeboot was, was misschien een begrijpelijkere vraag, maar niet minder pijnlijk voor de bemanning.
Het ontlokte bij de commandant de opmerking: "Als mensen zouden weten wat we met deze boten doen...". Hij vertelde niet alleen iets meer over de activiteiten en de waarde van de boot in deze tijd, ook stond hij stil bij de verbazing van experts als zij de platformautomatisering (uit de jaren tachtig!) zien. "Hoe kán dit allemaal?", vragen ze dan. Anno 2025. Lees het hier.
Een must read voor iedereen die ook geïnteresserd is in de Orkaklasse.
Een strategische rakettenkeuze
De grote projecten als Orka, ASWF en FuAD spreken tot de verbeelding. Minstens zo belangrijk en bepalend voor de komende decennia is de keuze die Defensie gaat maken als het gaat om de raketten voor de nieuwe fregatten. Al zo'n zestig jaar zit de Koninklijke Marine stevig in het Amerikaanse kamp. Maar er gebeurt zoveel. De Amerikanen varen een andere koers, weg van Europa, maar willen Europa ook niet kwijt als klant. Hoe zit dit ingewikkelde dossier in elkaar? Wat zijn de alternatieven en de plannen? Een analyse uit begin van het jaar, gebaseerd op vele achtergrondgesprekken met militaire en civiele experts, en een update in dit najaar.
Belangrijk voor iedereen die de historische en uiterst lastige keuze die Defensie in 2026 moet gaan maken, wil volgen.
Zr.Ms. Tromp tijdens Ramstein Flag. Rechter foto: twee EF2000 Typhoon's. (Foto's: sergeant-majoor Jan Dijkstra/ Defensie)
100 vliegtuigen en 1 fregat
Reportages zijn leuk om te maken en om te lezen. Deze over de oefening Ramstein Flag is ook nog eens leerzaam. Want hoe werkt zo'n grote oefening? Marineschepen.nl mocht aan boord van Zr.Ms. Tromp in de commandocentrale naast de fightercontrollers zitten. Het leverde een boeiend beeld op over een oefening en de krijgsmachtdelen die nauwer willen samenwerken. Oh en wist je al dat de Tromp op dat moment als Russische Slavaklasse meedeed? Ja, de Moskva was er één van.
Lezen én kijken, want: beelden van fly-by's.
Worden toekomstige Nederlandse marineschepen nucleair?
Defensie is officieel niet met nucleaire voortstuwing bezig. Het is wel een koploperproject binnen de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie, maar de marine richt zich op de huidige vlootvervanging. Wordt er dan niet met een schuin oog naar atoomvoortstuwing gekeken? Ja, meegekeken wel. Een fascinerend interview met een oud-marineofficier en onderzeebootman die namens het consortium NuclearDrive voor het eerst vertelt over de civiele kernvoortstuwingsplannen en de technische ontwikkelingen die voor de marine ook interessant zouden kunnen zijn. Stoom? Nee!
Verplicht voor iedereen die denkt dat nucleaire voortstuwing altijd gepaard gaat met stoomvoortstuwing.
Waarom je de Amerikaanse Zumwaltklasse niet in slecht weer ziet
En nog veel meer antwoorden op vragen die te maken hebben met op het oog basisbeginselen van schepen op zee: boeg en golf. Het blijkt een uiterst complex onderwerp, maar het wordt in dit artikel toegankelijk toegelicht. Met twee experts die zijn afgestudeerd op het onderwerp 'boeg en golf', bespreken we in een lang artikel de schepen als het Franse FDI, de Amerikaanse Zumwaltklasse, plus Nederlandse fregatten van S-fregatten tot en met ASWF.
Lezen als je dieper wil duiken in wat je kan doen om te voorkomen dat een schip te diep duikt. Over historie, techniek en boegvormen.
Model van F126 op de stand van Damen tijdens Euronaval in Parijs in 2024. Het eerste schip moest in 2028 worden opgeleverd, maar dat wordt later. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Damen en F126
Een gevoelige kwestie, waar vooral in Duitsland veel over wordt geschreven. In Duitsland zijn er namelijk genoeg mensen die er wat over willen zeggen. In Nederland is dat een stuk lastiger, maar in dit artikel wordt voor het eerst een breder beeld van de situatie geschetst. Wat speelt er allemaal? Voor de schermen en achter de schermen. Niet alleen dit jaar, maar ook in de afgelopen jaren. Een diepgaande terugblik dankzij vele gesprekken.
Bijna honderd jaar Marinedagen
Je moet wat in een tijd zonder Marinedagen. Nou, die tijd kan je wel vullen met dit artikel. Het onderzoek voor dit verhaal betekende een lange periode van graven in programmaboekjes, foto-databases, jaarboekjes en (stads)archieven. Het was niet alleen fascinerend, het leverde ook de conclusie op dat in 1927 voor het eerst een dergelijk evenement werd georganiseerd. Goed om te weten, om het feestje tijdens de Marinedagen 2027 nog eens extra op te tuigen. Hopelijk kent dat evenement wel een beter verloop dan de editie van honderd jaar eerder.
Voor liefhebbers van marinegeschiedenis.
De grootste Nederlandse fregatten ooit
Je hoort niet veel over de FuAD, ofwel vervanging Luchtverdedigings- en Commandofregatten. Maar straks zijn ze niet te missen. Ze worden gigantisch: kruiser-waardig. En zo'n project is het volgen waard. Daarom spraken we met de projectleider over deze nieuwe schepen vol nieuwe technologie voor dit artikel.
Een must read in 2026 want eind dit jaar verschijnt de D-brief. En dit project wordt, zo beloofde Defensie twee jaar geleden, nóg groter dan de nieuwe onderzeeboten.
L-fregat Hr.Ms. Jacob van Heemskerck in 1990 met een STIR 1.8 en de grote STIR 2.4. (Foto: Koninklijke Marine/ Nederlands Instituut voor Militaire Historie)
Oud en nieuw
Een moderne radar kan een oliebol op grote afstand aan zien komen. Maar vliegt het object als een vogel: traag en laag, dan wordt het andere eh koek. In dit artikel gaan we dieper in op de vraag waarom een drone zo lastig is en wat radarexperts als oplossingen hebben kunnen aandragen. Die zitten in de nieuwste radars ingebakken.
Toch zijn ook oude radars als de STIR razend populair bij marines. Waarom eigenlijk? Dat lees je in dit verhaal.
Een combinatie van actualiteit, techniek en geschiedenis!
2026
In het nieuwe jaar zetten we door op de richting die is ingeslagen, met nog meer focus op eigen verhalen. En dat zijn er meer dan genoeg. De focus blijft op de artikelen, maar bij de premium-website kijken we ook naar de mogelijkheden voor extra's. Daarnaast groeit het aantal artikelen op die premium-site hard, terwijl ze wel vindbaar moeten blijven (via zoekmachines als Google kan dat niet meer). Ook op dat vlak wordt aan verbeteringen gewerkt.
Beter, meer en extra. Gaat dan ook de prijs omhoog? Nee.
En dat in een heel interessant jaar, met veel ontwikkelingen op bijvoorbeeld nieuwbouwgebied (zie dit artikel), maar ook nog op een ander vlak waar we binnenkort meer over zullen verklappen. Er valt dus ook in 2026 genoeg te lezen!
Ideeën?
Dan tot slot: we staan open voor ideeën voor artikelen of vragen waar je graag antwoord op wil hebben. Waar zou je in 2026 over willen lezen? Heb je zelf een verhaal dat je in een interview zou willen delen? Mail naar
Auteur: Jaime Karremann Jaime is oprichter van Marineschepen.nl en heeft meer dan 1.500 artikelen geschreven over uiteenlopende marine-onderwerpen. In 2017 gaf hij zijn non-fictieboek In het diepste geheim uit en later onderzeebootthriller Orka. Voor Jaime fulltime met deze site aan de slag ging, werkte hij ruim 12 jaar bij de marine, waarvan het grootste deel in een burgerfunctie. Jaime studeerde Communicatie in Groningen.
