De inkt van ons vorige artikel over de vervanging van de Portugese fregatten was nog niet gedroogd, of een update is al nodig: waar enkele dagen geleden nog de strijd leek te gaan tussen het FDI-ontwerp van het Franse Naval Group en de FREMM EVO, gebouwd door het Italiaanse Fincantieri, lijkt Portugal nu de knoop te hebben doorgehakt. Verschillende Portugese media berichten dat Fincantieri drie fregatten mag bouwen.
Model van FREMM EVO in 2024. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)
Het Italiaanse Fincantieri, Franse Naval Group, Spaanse Navantia, Nederlandse Damen, Britse BAE Systems, Duitse TKMS en Turkse STM Defence: tal van scheepsbouwers hengelden de afgelopen jaren naar het Portugese fregattencontract. De Portugese vloot bestaat vandaag de dag uit vijf fregatten: drie fregatten van de Vasco Da Gamaklasse, gebaseerd op het MEKO 200-ontwerp van Blohm+Voss, en twee voormalige Nederlandse M-fregatten, de Van Nes en Van Galen, die in 2006 werden gekocht en nu varen als Bartolomeu Dias en Francisco de Almeida.
De vijf schepen zijn verouderd en toe aan vervanging. Portugal, dat maar een beperkt budget ter beschikking stelde, zocht in totaal drie nieuwe fregatten. Op die manier moet een continue inzet van één schip worden gegarandeerd. Er waren dus tal van kandidaten voor het contract, maar de afgelopen maand trokken twee kandidaten alle registers open. Frankrijk en Italië trokken met zware delegaties van politici en industriëlen, met telkens een fregat (voor Frankrijk het jongste FDI-fregat Amiral Ron'arch, voor Italië het splinternieuwe FREMM-fregat Emilio Bianchi) richting Portugal om er beloftes te doen.
Het moest snel gaan: op 30 november moesten lidstaten hun dossier indienen bij de Europese Commissie om in aanmerking te komen voor voordelige defensie-leningen, in het kader van het SAFE-project (Security Action for Europe). Portugal kon zo 5,8 miljard euro lenen.
3 miljard daarvan zou nu richting Italië gaan, voor de aankoop van drie FREMM EVO-fregatten, zo meldt CNN Portugal. Over die prijs is echter nog veel onduidelijk. Het Portugese CM Jornal schrijft dat het om een totaalbedrag van 4,1 miljard euro gaat.
Samenwerkingsakkoord
Die deal leek al de meest waarschijnlijke: de Portugese minister van Defensie Nuno Melo tekende een samenwerkingsakkoord met zijn Italiaanse collega Guido Crosetto, toen die laatste hem bezocht met in zijn kielzog tal van Italiaanse ondernemers in de defensie-industrie. Italië beloofde, net als Frankrijk, te zullen investeren in de Portugese scheepswerf Arsenal do Alfeite; met Frankrijk ondertekende Melo geen samenwerkingsakkoord.
FREMM EVO
De FREMM EVO is een gezamenlijk Frans-Italiaans project. Initieel plande men drie varianten: de GP of general purpose, ASW (onderzeebootbestrijding) en een variant die meer uitgerust is voor aanvallen op landdoelen. Later werd die Land-attack variant vervangen door een variant met extra luchtafweermiddelen. Initieel werd een aankoop van 27 schepen gepland, 17 voor Frankrijk en 10 voor Italië. Door besparingen en bijgestelde doelen besliste Frankrijk om maar 8 schepen aan te schaffen; 6 in ASW en 2 in luchtverdedigingsuitvoering . Naval Group bouwde daarnaast nog een fregat voor de Egyptische marine en één voor de Marokkaanse, elk in de ASW-variant.
De Italiaanse productielijn verliep wel volgens plan, met tien schepen. Daarnaast besliste Italië om twee schepen te verkopen aan Egypte en deze in eigen dienst te vervangen door twee bijkomende fregatten. Later besliste Italië om de tweede oudste schepen uit de FREMM of Bergamini-klasse aan Griekenland te verkopen. In de plek komen twee FREMM EVO-schepen, een upgrade waarbij de schepen nieuwe sensoren krijgen, zwaardere kanons en ook Aster-30B1NT-luchtdoelraketten zullen kunnen afvuren. Portugal koopt nu die laatste variant.
De schepen zijn een stuk groter dan de FDI's die Naval Group aanbood, met een tonnage van 6.700 ton tegenover 4.500 ton. In afmetingen is het verschil 144 meter tegenover 122 meter lengte. De Italiaanse FREMM-fregatten beschikken over sensoren van Leonardo en een CAPTAS-4-sonar van Thales. Ook bij de bewapening komt Leonardo kijken, met systemen om decoy-raketten te lanceren, twee 30mm Lionfish-snelvuurkanonnen en twee 76mm of één 127mm-kanon.
De verticale lanceersystemen zijn de SYLVER A50 van MBDA. Deze kunnen verschillende types luchtdoelraketten afvuren, waaronder de MICA, Crotale en Aster 30-raketten. Normaliter zijn twee systemen van elk acht lanceercellen geïnstalleerd. Daarnaast beschikken de schepen over vier of acht MBDA Teseo Mk-2/A-lanceersystemen voor raketten bedoeld tegen landdoelen, oppervlakteschepen of onderzeeboten.
In de VS krijgt het FREMM-project tegelijk een forse klap. Daar besliste men om de Constellation-klasse, gebaseerd op de FREMM, te annuleren. Initieel zou de Amerikaanse marine tien schepen krijgen, dat werd later bijgesteld naar zes. Tijdens het proces stelden de VS hun verwachtingen bij, waardoor uiteindelijk maar vijftien procent van het initiële ontwerp overeind bleef. Problemen in de toeleveringsketen en tekort aan werkkrachten zorgden voor forse vertraging en oplopende kosten. Nu zal Fincantieri in de VS twee schepen afwerken, de overige vier worden niet gebouwd.
Als Fincantieri het contract met Portugal weet te verzilveren, wordt die 'Amerikaanse schade' dus snel ten dele opgevangen.
Auteur: Kasper Goossens Kasper schrijft sinds november 2023 als freelance journalist voor Marineschepen.nl. Eerder werkte hij onder meer voor de Belgische nieuwswebsite Business AM, waar hij zich specialiseerde in defensie en geopolitiek. Wekelijks bundelt hij de belangrijkste gebeurtenissen in deze sectoren in een nieuwsbrief op Substack, 'Defense in Brief'. Kasper studeerde Journalistiek aan de Arteveldehogeschool in Gent.
