De levering van twee nieuwe onderzeeboten aan de Zweedse marine loopt opnieuw vertraging op, dat schrijft de Zweedse krant Aftonbladet en wordt bevestigd in het jaarverslag van de Zweedse Defensie. De onderzeeboten werden in 2015 besteld bij onderzeebootbouwer Saab Kockums, met geplande oplevering in 2022. Die deadline werd echter al verschillende keren opgeschoven, met deze keer de periode 2031-2035 als timeframe. Door de vertraging zal HMS Södermanland, een van de huidige onderzeeboten, langer in de vaart blijven.
Artist impression van de A26 of Blekingeklasse. (Beeld: Saab Kockums)
Blekinge en Skåne, zo heten de toekomstige onderzeeboten van de Zweedse marine, maar zijn bekender onder de naam van het project: A26. Het ontwerp van de A26 werd als basis gebruikt voor de vervanging van de Nederlandse Walrusklasse-onderzeeboten. Een sterk vergrootte versie van de A26, de C-718, aangeboden door Saab en Damen, legde het vorig jaar echter af tegen het aanbod van het Franse Naval Group.
De A26 moet een aanvulling vormen op de drie Gotlandklasse-onderzeeboten en dienen ter vervanging van de twee onderzeeboten van de Södermanlandklasse, waarvan er nog maar één vaart.
De twee nieuwe boten worden 66 meter lang, krijgen een diesel-elektrische aandrijving en zullen beschikken over een bemanning van 26 personen. Ook krijgen de onderzeeboten een luchtonafhankelijke aandrijving (AIP) met behulp van een Stirling-generator, waardoor ze tot 18 dagen onder water kunnen blijven. Ook zullen de onderzeeboten verschillende onderwaterdrones (UUV's) kunnen vervoeren en uitsturen.
Tien jaar vertraging
De aankoop van deze boten werd op 30 juni 2015 aangekondigd door toenmalig Zweeds minister van Defensie Peter Hulqvist, bij een bezoek aan Saab Kockums. De Zweedse overheid reserveerde een bedrag van 8,2 miljard Zweedse kronen, omgerekend bijna 900 miljoen euro, de levering stond gepland voor 2022 en 2024. In 2021, bij de onderhandeling van het project, raakte echter bekend dat de levering was vertraagd tot 2028 en dat het programma nog eens 5,2 miljard kronen (of 500 miljoen euro) meer zou gaan kosten.
Nu schuift de uiteindelijke indienststelling van de nieuwe onderzeeboten nogmaals op, zo schrijft Aftonbladet. Dit wordt bevestigd door de Zweedse Defensie.
Waar in de begrotingsdocumenten van de Zweedse strijdkrachten voor 2025 nog een levertermijn 'laat in de periode 2025-2030' stond geschreven, is dit in de documenten voor 2026 vervangen door '2031-2035'.
Wat de oorzaak van de vertraging is, is niet bekend. De bouw van de Blekinge startte al in 2018 in Karlskrona. Saab wilde tegenover Zweedse media niet ingaan op de situatie. De onderzeeboten van de Blekingeklasse zijn de eerste onderzeeboten die Kockums volledig zelf ontwerpt en bouwt sinds de Gotlandklasse-onderzeeboten die in 1996 in dienst werden gesteld. Tot 2003 bouwde het met Australische partners de Collinsklasse-onderzeeboten.
Ook over eventuele hogere kosten, is niets bekend. Een vertraging gaat normaalgesproken echter gepaard met een kostenstijging.
Gevolgen
Volgens Aftonbladet zal HMS (Hans/Hennes Majestäts Skepp) Södermanland langer in de vaart blijven om het aantal onderzeeboten op peil te houden tot de indienststelling van de nieuwe onderzeeboten. De Södermanland, uit 1989, zal dan tot 2029 moeten blijven varen.
De vertraging zal de plannen van Saab om onderzeeboten te verkopen aan andere landen op waarschijnlijk geen goed doen. Saab Kockums is in de race om voor Polen onderzeeboten te bouwen.
Ook is de bestelling van een derde A26 door Zweden vooralsnog uitgebleven. In 2022 zei de commandant van de Zweedse marine nog tegen Marineschepen.nl dat er mogelijk een extra onderzeeboot zou worden besteld en misschien wel meer.
Lange aanloop
De vervanging van de Södermanlandklasse-onderzeeboten kennen een lange aanloop. Vier onderzeeboten gingen in de jaren '80 in de vaart als de Västergötlandklasse; twee ervan werden gemoderniseerd en vormden samen een nieuwe klasse: de Södermanlandklasse. De boten werden met 12 meter verlengd en kregen nieuwe motoren voor een verbeterde voortstuwing. De twee andere boten, de Västergötland en Hälsingland, werden verkocht aan de marine van Singapore.
HMS Östergötland (één van de twee gemoderniseerde boten) werd in 2021 uit de vaart gehaald. Södermanland is de laatste overblijvende onderzeeboot van zijn klasse.
Toen de Zweedse regering in 2007 akkoord gaf op de ontwikkeling van eigen nieuwe onderzeeboten, na het uiteenvallen van het Viking-onderzeebootproject, keek de Zweedse overheid naar Kockums. Deze werf die de eerdere onderzeeboten had gebouwd, was sinds 1999 in handen van het Duitse HDW, dat in 2005 was opgegaan in ThyssenKrupp.
Onderwerp van de discussie waren de A26-onderzeeboten, die door Kockums en de Zweedse materieelorganisatie FMV samen werden ontwikkeld en toen al bedoeld waren als vervanging van de Södermanlandklasse. De ontwikkeling werd steeds duurder, contracten bleven uit, en geen van beide partners wilde opdraaien voor de kosten. Uiteindelijk zou de FMV de aankoop van de onderzeeboten opblazen.
In 2014, met de Russische invasie van Oekraïne, veranderde ook Zweden het geweer van schouder. "De overheid heeft beslist dat een sterke, door Zweden gecontroleerde, militair-industriële capaciteit de hoeksteen moet vormen van het defensiebeleid en de toekomstige capaciteiten", zo verklaarde toenmalig voorzitter van de Kamercommissie Defensie Peter Hultqvist, die later zelf minister van Defensie werd. Zweden ging op zoek naar partnerbedrijven om toch een nieuwe generatie onderzeeboten te bouwen. Daarbij kwam het uit bij Saab, dat probeerde om Kockums over te kopen van tkMS. Ook hier was het A26-ontwerp een twistpunt, door het ontbreken van een deal over wie de rechten zou krijgen viel de verkoop in het water. Uiteindelijk zou Saab ingenieurs van Kockums wegkopen door hen een beter salaris aan te bieden.
De saga was echt compleet toen tkMS in een open strijd belandde met FMV. Op 8 april 2014 zouden militairen naar Kockums in Malmö zijn gegaan om materiaal van de overheid dat daar opgeslagen was, in beslag te nemen. Verschillende media schreven vervolgens het script van een actiefilm: de medewerkers van Kockums zouden hebben geprobeerd de inbeslagname tegen te houden door de poorten van de scheepswerf te sluiten als de militairen binnen waren. Volgens de Zweedse krant Blekinge Läns Tidning was het eigenlijke verhaal een pak minder spectaculair en verliep de overdracht van materiaal in onderling overleg. Het militaire konvooi vertrok met heel wat materiaal, waaronder ook geheime blauwdrukken en afbeeldingen van de nieuw ontworpen A26-klasse onderzeeboten. Dit incident was de druppel voor het Duitse bedrijf, dat Kockums op 22 juli 2014 verkocht aan Saab.
Kockums kwam zo uiteindelijk terug in Zweedse handen en kon het bedrijf aan de A26 beginnen, waar het nog jaren aan zal werken.
Auteur: Kasper Goossens Kasper schrijft sinds november 2023 als freelance journalist voor Marineschepen.nl. Eerder werkte hij onder meer voor de Belgische nieuwswebsite Business AM, waar hij zich specialiseerde in defensie en geopolitiek. Wekelijks bundelt hij de belangrijkste gebeurtenissen in deze sectoren in een nieuwsbrief op Substack, 'Defense in Brief'. Kasper studeerde Journalistiek aan de Arteveldehogeschool in Gent.
