Marineschepen.nl
 
   
 

Rusland is controle Zwarte Zee grotendeels kwijt en staat nu voor grote uitdaging


Door: Frederik van Lokeren
Bericht geplaatst: 26-02-2024 | Laatst aangepast: 26-02-2024


De recente ontwikkelingen in de Zwarte Zee hebben geleid tot een ingrijpende verschuiving in het commando van de Russische Zwarte Zeevloot, met het ontslag van de bevelhebber van die vloot. Deze verandering komt in de nasleep van een reeks tegenslagen, waarbij Oekraïne erin slaagde meerdere schepen van de Zwarte Zeevloot tot zinken te brengen. Het is duidelijk dat deze aanvallen een aanzienlijke uitdaging vormen voor de Russische marine. In dit artikel een analyse van de noodzaak voor de Zwarte Zeevloot om haar tactieken en operaties aan te passen aan deze evoluerende situatie.

Ivan Khurs
De Ivan Khurs, het inlichtingenschip van de Russische marine in 2019. Aan het begin van de oorlog in 2022 kon de Russische marine zich nog vrij bewegen door de Zwarte Zee, die tijd is voorbij. (Foto: Jaime Karremann/ Marineschepen.nl)

Recent gemaakte satellietbeelden tonen hoe de overgrote meerderheid van de Zwarte Zeevloot zich teruggetrokken heeft in de haven van Novorossiysk waar het relatief veilig is. Hiermee heeft de Zwarte Zeevloot de maritieme controle grotendeels aan Oekraïne gegeven.



Volgens een inlichtingenbericht van het Britse ministerie van Defensie, heeft Rusland de bevelhebber van de Zwarte Zeevloot, admiraal Sokolov, ontslagen. Aanleiding voor het ontslaan van de bevelhebber was een serie snel opvolgende tegenslagen waarbij Oekraïne erin slaagde om meerdere schepen van de Zwarte Zeevloot tot zinken te brengen. De meest recente Oekraïense aanvallen leidde tot het verlies van het korvet Ivanovets van de Tarantulklasse en de Caesar Kunikov van de Ropuchaklasse.



Het commando over de Zwarte Zeevloot is overgedragen aan vice-admiraal Sergei Pinchuk . Het is niet zeker of Pinchuk het commando zal blijven behouden of tijdelijk overneemt tot een permanente bevelhebber in de rang van admiraal zal worden aangesteld. Voor het moment wordt aangenomen dat vice-admiraal Sergei Pinchuk aangesteld zal blijven tot een intern onderzoek aangaande het zinken van de Caesar Kunikov is afgerond.

Ongeacht wie de bevelhebber van de Zwarte Zeevloot is, of wordt, de recente Oekraïense successen in het maritieme domein dwingen de Zwarte Zeevloot tot zelfreflectie en de nood om haar tactieken en operaties aan te passen aan de nieuwe Oekraïense capaciteiten. Tot op heden lijkt Rusland er niet in te slagen om het hoofd te bieden aan de Oekraïense aanvallen.

In deze eigen analyse kijkt Frederik Van Lokeren, gebaseerd op feedback van open source-analisten, vooruit naar de uitdagingen waar de Zwarte Zeevloot voor staat.

Succes dankzij Magura V5
De aanvallen op de Ivanovets en de Caesar Kunikov tonen aan dat Oekraïne haar nieuwe maritieme aanvalsdrone, de Magura V5, met succes weet in te zetten. Met de Magura V5 kan Oekraïne opnieuw schepen op zee aanvallen. De afgelopen maanden was Oekraïne voornamelijk afhankelijk van de Storm Shadow/Scalp-rakketen. Het nadeel is dat deze raket ontwikkeld is om statische doelen aan te vallen. Dit limiteerde de Oekraïense aanvallen op bijvoorbeeld gebouwen en tot schepen die in droogdok lagen of aan de kade afgemeerd waren.

De Storm Shadow/Scalp-raketten hebben tevens een beperkt bereik; Oekraïne kan enkel doelen op de Krim aan vallen. Russische schepen die in de marinebasis te Novorossiysk lagen, waren veilig voor dit soort aanvallen.

De vorige generaties van Oekraïense maritieme aanvalsdrones waren vaak niet in staat om succesvolle aanvallen uit te voeren tegen Russische schepen op zee. De enige relatief succesvolle aanval was die op de marinebasis te Novorossiysk op 4 augustus 2023 waarbij het Ropuchaklasse landingsschip Olenegorsky Gornyak beschadigd geraakte. De snelle opeenvolging van de aanvallen op de Ivanovets op 31 januari, gevolgd twee weken later met de aanval op de Caesar Kunikov op 14 februari, doet vermoeden dat Oekraïne steeds beter in staat is om dit soort aanvallen op te zetten en tot een goed einde te brengen.

Ivanovets
De laatste seconden van het schip boven water, gefilmd door een achtergebleven drone. (Beeld: Oekraïense Defensie)

Nieuwe aanvalstactieken
De beperkte beelden die we hebben over de aanvallen met de Magura V5 tonen aanvalstactieken en -patronen die afwijken van eerdere aanvallen met maritieme drones. Zowel de aanval op de Ivanovets als op de Caesar Kunikov vonden 's nachts plaats, terwijl eerdere aanvallen vaak in de ochtend werden ondernomen. Uit de hoge kwaliteit van de infrarood-camerabeelden blijkt dat de Magura V5 is uitgerust met goede nachtzichtapparatuur waardoor navigatie en identificatie van doelwitten vlot verloopt.

Eerdere aanvallen met maritieme drones hadden waarschijnlijk 's ochtends plaats omdat de eerdere generaties drones niet over goede nachtzichtapparatuur beschikten. De periode voor zonsopgang werd dan weer naar alle waarschijnlijkheid gebruikt om onopgemerkt de Russische marinebases van Sevastopol en Novorossiysk te naderen.

De nieuwe Oekraïense aanvalstactiek omvangt het inzetten van meerdere Magura V5 drones die bijna gelijktijdig een doelwit langs verschillende richtingen aanvallen. Zowel bij de Ivanovets als bij de Caesar Kunikov was te zien hoe het schip langs meerdere kanten werd genaderd. Het uitvoeren van een aanval vanuit verschillende richtingen zorgt ervoor dat de verdedigende schepen hun defensieve vuur moeten verspreiden over meerdere doelwitten. Hierdoor ontstaan openingen in de verdediging die uitgebuit kunnen worden om het Russische schip zonder tegenstand te naderen.



Hoe kunnen marineschepen zich verdedigen tegen varende drones?



De verschillende drones probeerden ook gelijktijdig het Russische schip te naderen om zo extra druk en verwarring te creëren. De aanval gebeurt echter niet compleet simultaan en een aantal drones lijken meer afstand te hebben gehouden. Waarschijnlijk dienden deze drones voor waarneming, zodat de operatoren het succes van de aanval in kunnen schatten en de aanval kunnen bijsturen op basis van wat er aan het gebeuren is.

De Oekraïense aanvallen werden vaak uitgevoerd met een groep van zes tot tien drones. Vermoedelijk is er één centrale locatie waar de planning van de aanval wordt gedaan, waar de drones worden bestuurd en waar een bevelhebber is die de groep aanstuurt. Het op afstand houden van enkele drones moet deze bevelhebber de mogelijkheid hebben gegeven om de aanval op het moment zelve te coördineren en het effect van de aanval te beoordelen. Zo weten we dat na de aanvallen op de Ivanovets en de Caesar Kunikov ten minstens één drone achterbleef om het zinken van de Russische schepen te filmen.

Novocherkassk
Archieffoto van de Novocherkassk, het schip dat in december 2023 werd aangevallen en vernietigd met kruisvluchtwapens. Dit is een van de schepen van de Ropuchaklasse. (Foto: Russische marine)

Russische uitdagingen
De nieuwe bevelhebber van de Zwarte Zeevloot zal op tal van uitdagingen een antwoord moeten vinden, iets wat onder het bevel van admiraal Sokolov niet gelukt is.

De Zwarte Zeevloot zou zich in theorie kunnen terugtrekken richting Novorossiysk om zo in ieder geval buiten het bereik van de Storm Shadow/Scalp raketten en anti-schipraketten te blijven. In de marinebasis in Novorossiysk kunnen de fregatten en onderzeeboten worden bevoorraad en de basis beschikt over een beperkte capaciteit om schepen te herstellen. De faciliteiten in Novorossiysk zijn echter veel kleiner dan deze die te Sevastopol, waardoor een permanente terugtrekking naar Novorossiysk niet acceptabel zal zijn op lange termijn.

In realiteit kan de Zwarte Zeevloot zich ook niet volledig terugtrekken van de Krim omdat haar amfibische transportcapaciteit noodzakelijk is in de logistieke ondersteuning van de oorlog in Oekraïne. Transport van munitie via de brug over de Straat van Kerch is niet toegestaan waardoor munitie door de lucht of over het water dient te gebeuren. Het grote laadvermogen van de amfibische schepen van de Ropuchaklasse is daarom van grote waarde. Voor Oekraïne zijn deze schepen dan ook een interessant doelwit.

Storm Shadow/Scalp raketten blijven een grote dreiging, omdat Russische luchtafweerbatterijen er niet in slagen om aanvallen met deze raketten compleet te onderscheppen. Het is twijfelachtig of de nieuwe bevelhebber van de Zwarte Zeevloot deze situatie kan keren. Luchtverdediging valt namelijk niet onder de bevoegdheid van de Russische marine. Het verplaatsen van luchtafweerbatterijen om de havens van Sevastopol, Feodosia en Kerch te beschermen zal de nodige onderhandelingen met de andere militaire diensten vergen. De luchtafweersystemen op de Krim beschermen ook vliegvelden en logistieke opslagplaatsen. Het verplaatsen van luchtafweer ten voordelen van de marine zal bijgevolg ervoor zorgen dat andere locaties minder beschermd worden.

Kilo
Een Russische onderzeeboot van de Kiloklasse in de Zwarte Zee. Op zee zijn de onderzeeboten veilig voor de aanvallen van Oekraïne, maar op land werd één van de onderzeeboten uitgeschakeld toen het in een droogdok lag. (Foto: Russische marine)

Zwarte Zeevloot verder in de verdediging
De recente aanvallen met de Magura V5 drones tonen aan dat in ieder geval de schepen van de Tarantulklasse en de Ropuchaklasse zich zelfstandig niet kunnen verdedigen.

Tot voor kort waren de Russische schepen 's nachts relatief veilig. De Magura V5 doorbreekt dit patroon en maakt Russische schepen nu ook 's nachts kwetsbaar.

Het is twijfelachtig of de Zwarte Zeevloot over de juiste capaciteiten en training beschikt om deze drones in de duisternis te bestrijden. Russische nachtzichtapparatuur is van een lagere kwaliteit vergeleken met de Westerse sensoren waarmee de Magura V5 lijkt te zijn uitgerust. Hierdoor kan de Magura V5 het doelwit als eerste zien en de aanval inzetten, alvorens deze door Russisch nachtzichtapparatuur gedetecteerd kan worden.

Daarnaast vaart de Magura V5 laag in het water waardoor detectie met oudere radars heel moeilijk is. Vooral in iets ruwere omstandigheden is het niet onmogelijk dat een Magura V5 niet gezien wordt in de clutter van een oude radar.

De moeilijkheden om de Magura V5 tijdig te detecteren heeft ook gevolgen voor de verdediging van de Russische schepen. De AK-630 30mm snelvuurkanons op de Russische schepen zijn radargestuurd en vereisen dat hun doelwit enige tijd met de radar gevolgd kan worden. Het is mogelijk om de AK-630 handmatig te bedienen. Beelden van Russische oefeningen tonen dat deze handmatige sturing gebeurt op basis van iemand die een richtvizier gekoppeld aan een stuurstang op doel houdt en daarmee de AK-630 handmatig richt. Aangezien de Magura V5 uitgerust is met jet-aandrijvingen en naar verluidt een soepele besturing heeft, is het heel moeilijk om de Magura V5 te volgen als deze ontwijkende maneuvers uitvoert.

Russische schepen hebben vaak slechts één tot twee AK-630's aan boord, elk met een beperkte sector waarin deze kunnen vuren. De AK-630 heeft een verder nadeel dat het maar in beperkte mate naar beneden kan richten, aangezien het kanon is ontworpen om luchtdoelen aan te vallen. Bijgevolg is de AK-630 niet in staat om varende drones op korte afstand te beschieten.

De Zwarte Zeevloot vond in het verleden reeds een oplossing voor deze tekortkoming door extra zware machinegeweren zoals de 14.5mm KV te monteren op de buitendekken. Zo slaagde inlichtingenschip Ivan Khurs (Yuriy Ivanovklasse) erin om een aanval van drie drones af te slaan waarbij minstens een drone uitgeschakeld werd toen een 14.5mm projectiel zich door de drone boorde en de explosieven wist te treffen.

Ook hier vormen de nachtelijke aanvallen met de Magura V5 een probleem. Zelfs met extra machinegeweren op de buitendekken dienen deze nog altijd bemand te zijn door personeel uitgerust met nachtkijkers. Ook de trefzekerheid van de 14.5mm machinegeweren is twijfelachtig aangezien deze machinegeweren niet gestabiliseerd zijn.

Een laatste laag van verdediging bestaat uit matrozen gewapend met wapens zoals Kalashnikovs die de drones onder vuur nemen. Op dit punt is de drone reeds gevaarlijk dicht het schip genaderd en is het twijfelachtig of deze nog tijdig uitgeschakeld kan worden. Beelden van de aanval op de Caesar Kunikov tonen hoe op een bepaald moment de bemanning het vuur opent met geweren wanneer de drone nog maar een paar meter van de romp is verwijderd.

Nood aan escorte & nachttraining
De Russische marine heeft zeer weinig ervaring in nachtelijke operaties en geen algemene en ingeoefende tactiek tegen aanvallen van varende drones. Een verschuiving van maritieme operaties van nacht naar dag betekent dan weer wel dat de Russische marine de controle over de Zwarte Zee 's nachts overlaat aan Oekraïne. Dit betekent eveneens dat de Russische schepen zich 's nachts moeten schuilhouden in de havens waar zij een doelwit vormen voor de Storm Shadow/Scalp raketten.

Een andere oplossing voor de Zwarte Zeevloot is het escorteren van amfibische transporten en in kleine eskaders te gaan opereren. De Zwarte Zeevloot kan ook kijken naar de inzet van kleinere patrouille- en aanvalsboten zoals de Grachnockklasse aanvalsboten. Deze schepen hebben een hoge snelheid en mobiliteit en zijn uitgerust met machinegeweren en zijn mogelijk in staat om Oekraïense drone-aanvallen op te breken. Het nadeel is dat deze aanvalsboten een gering bereik hebben en dus geen escorte over lange afstand kunnen uitvoeren.

Hoe dan ook dient de Zwarte Zeevloot met nieuwe operationele tactieken te komen wil het de strijd in de Zwarte Zee kunnen keren. Voor Oekraïne is het zaak om de ingezette lijn voort te zetten. Het land heeft zich de drone-techniek snel eigen gemaakt en verrassende successen weten te boeken.

Frederik Auteur: Frederik Van Lokeren
Frederik schrijft als freelancer voor Marineschepen.nl sinds 2022. Hij was als logistiek officier bij de Belgische marine (2010-2017) o.a. eenheids- commandant van mijnenjager BNS Lobelia tijdens de onderhousdsperiode en Hoofd Logistieke Dienst van het M-fregat BNS Louise-Marie. Nu is Frederik manager in de Supply Chain Business Consultancy bij Moore Belgium. Verder volgt Frederik nauwgezet maritieme en amfibische ontwikkelingen op de voet, met een specifieke interesse in de Russische marine en Marine Infanterie.




comments powered by Disqus


Marineschepen.nl

Contact

Over deze site

Adverteren

Doneren
Blijf op de hoogte via:

Twitter

Facebook

LinkedIn

Instagram

Copyright

Alle rechten voorbehouden.

Sinds 13 augustus 2001



Menu
Nieuwsoverzicht

Gerelateerde artikelen

Weer brengt Oekraïne Russisch marineschip tot zinken

Korvet tot zinken gebracht met varende drones

Rusland: 4 nieuwe onderzeeboten in 2024